شیر مادیان - Mare Milk

شیر مادیان، که از دیرباز در فرهنگ‌های کوچ‌نشین اوراسیا به عنوان یک نوشیدنی مغذی و دارویی ارزشمند شناخته می‌شود، امروزه به دلیل ترکیبات منحصربه‌فرد خود، توجه صنایع غذایی فراسودمند را به خود جلب کرده است. قدیمی‌ترین شواهد مصرف شیر مادیان به فرهنگ بوتای در استپ اوراسیا (قزاقستان شمالی) در حدود ۳۵۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گردد. در طب سنتی مغولستان، شیر تخمیرشده مادیان با نام "چِگه" (Chege) شناخته می‌شود و در درمان انواع بیماری‌ها کاربرد دارد. یکی از متون کهن طب مغولی، تأثیر آن را حاصلِ تعامل «شبنم سفید و روح شراب» می‌داند که شیر را به دارو تبدیل می‌کند.

شیر مادیان از نوع آلبومین است و ترکیبات آن شباهت قابل‌توجهی به شیر انسان دارد. نسبت کازئین به پروتئین آب‌پنیر در آن حدود ۵۵ به ۴۵ است، در حالی که در شیر گاو (نوع کازئین) حدود ۸۰ درصد پروتئین‌ها را کازئین تشکیل می‌دهد. یکی از بارزترین ویژگی‌های شیر مادیان، چربی و پروتئین پایین و لاکتوز بالا است. همچنین این شیر دارای میزان بالایی از ویتامین C و اسیدهای چرب غیراشباع است. در مناطق آسیای مرکزی، شیر مادیان به صورت تخمیرشده با نام "کومیس" (Koumiss) یا "آیراگ" (Airag) مصرف می‌شود که یک نوشیدنی سنتی، پروبیوتیک و دارای خواص تعدیل‌کننده سیستم ایمنی است. با توجه به ترکیبات منحصربه‌فرد و خواص سلامتی‌بخش، شیر مادیان به عنوان یک غذای فراسودمند (Functional Food) با پتانسیل درمانی بالا شناخته می‌شود.