آلرژی به شیر گاو (Cow's Milk Allergy - CMA)
معرفی بیماری
آلرژی به شیر گاو یکی از شایعترین آلرژیهای غذایی در دوران کودکی است که در آن سیستم ایمنی بدن به پروتئینهای موجود در شیر گاو (کازئین و آب پنیر - وی) واکنش نشان میدهد. این بیماری که در بین مردم با نامهای "آلرژی به لبنیات" یا "حساسیت به شیر" نیز شناخته میشود، معمولاً در نوزادان و کودکان خردسال (زیر ۳ سال) شایع است، اما میتواند در بزرگسالان نیز ادامه یابد. برخلاف عدم تحمل لاکتوز (که یک مشکل گوارشی است)، آلرژی به شیر یک واکنش سیستم ایمنی است و میتواند از کهیر خفیف تا آنافیلاکسی (شدید و تهدیدکننده حیات) متغیر باشد. خوشبختانه، بسیاری از کودکان (حدود ۸۰٪) با افزایش سن (تا ۵ سالگی) این آلرژی را از بین میبرند.
علائم و عوارض
- علائم پوستی (شایعترین): کهیر (لکههای قرمز و خارشدار - معمولاً در عرض چند دقیقه تا ۲ ساعت پس از مصرف)، اگزما (درماتیت آتوپیک - خارش شدید و خشکی پوست)، تورم صورت، لبها، زبان و گلو (آنژیوادم)
- علائم گوارشی: تهوع، استفراغ، اسهال (ممکن است خونی باشد - بهویژه در نوزادان)، درد و گرفتگی شکم، نفخ، یبوست، اختلال در رشد و افزایش وزن (در کودکان مبتلا به آلرژی شدید)
- علائم تنفسی: آبریزش بینی، عطسه، خسخس سینه (ویزینگ)، تنگی نفس، سرفه مزمن
- آنافیلاکسی (واکنش شدید و تهدیدکننده حیات): افت فشار خون، شوک، نارسایی تنفسی، تورم گلو، از دست دادن هوشیاری، مرگ (در صورت عدم درمان فوری) - نادر اما ممکن است
- آلرژی با واسطه غیر IgE (دیررس): علائم گوارشی (مانند پروکتوکولیت، سندرم انتروکولیت ناشی از پروتئین غذایی - FPIES) که چند ساعت تا چند روز پس از مصرف ظاهر میشوند (استفراغ شدید، اسهال خونی، کاهش وزن)
عوامل خطر و تشخیص
عوامل خطر اصلی آلرژی به شیر گاو عبارتند از: سابقه خانوادگی آلرژی (بهویژه آتوپی - آسم، اگزما، آلرژی غذایی)، سن پایین (نوزادان و کودکان خردسال)، آلرژی به سایر مواد غذایی و وجود اگزما در دوران نوزادی. تشخیص با معاینه بالینی (بررسی سابقه علائم پس از مصرف شیر)، تست پوستی (پریک تست)، آزمایش خون (اندازهگیری IgE اختصاصی علیه پروتئینهای شیر - کازئین و وی)، و در موارد نامشخص، رژیم حذفی (حذف کامل شیر و لبنیات بهمدت ۲-۴ هفته و مشاهده بهبود علائم) و تست تحریک خوراکی (تحت نظارت پزشک) انجام میشود.
نقش تغذیه در مدیریت آلرژی
تنها درمان مؤثر برای آلرژی به شیر گاو، پرهیز کامل از شیر گاو و تمام محصولات لبنی است. این شامل شیر، ماست، پنیر، کره، خامه، بستنی و هر محصولی که پروتئین شیر داشته باشد (مانند برخی سسها، شیرینیها، کیکها، سوسیس و کالباس) میشود. برای نوزادان با آلرژی به شیر، شیر خشک مخصوص (هیدرولیز شده گسترده یا بر پایه اسید آمینه) تجویز میشود. برای کودکان و بزرگسالان، جایگزینهای شیر گیاهی (شیر سویا، شیر بادام، شیر برنج، شیر جو دوسر، شیر نارگیل) که با کلسیم و ویتامین D غنیسازی شدهاند، میتوانند جایگزین شوند. مصرف کلسیم و ویتامین D (از طریق مکملها یا منابع غیرلبنی مانند کنجد، بادام، سبزیجات برگ سبز) برای سلامت استخوانها و دندانها ضروری است. همچنین پروتئین باکیفیت از منابع غیرلبنی (گوشت، تخممرغ، حبوبات، سویا) باید در رژیم غذایی گنجانده شود.
