اوتیسم (درخودماندگی)
معرفی بیماری
اوتیسم یا اختلال طیف اوتیسم (ASD) یک اختلال رشد عصبی است که با چالشهای ارتباطی و تعامل اجتماعی و رفتارهای تکراری و محدود مشخص میشود. این بیماری که در بین مردم با نامهای "درخودماندگی" یا "بیماری طیف اوتیسم" نیز شناخته میشود، معمولاً در اوایل کودکی (قبل از ۳ سالگی) تشخیص داده میشود و در پسران (۴ برابر) بیشتر از دختران رخ میدهد. اوتیسم یک طیف وسیع از علائم و شدتهای مختلف را شامل میشود و علت دقیق آن ناشناخته است، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند.
علائم و عوارض
- مشکلات ارتباطی و اجتماعی: دشواری در برقراری ارتباط کلامی و غیرکلامی، تأخیر در رشد گفتار، عدم تماس چشمی، ناتوانی در درک احساسات دیگران، عدم علاقه به بازی با دیگران
- رفتارهای تکراری و محدود: حرکات تکراری (بالا و پایین پریدن، چرخاندن دستها)، اصرار بر یکنواختی (تغذیه و بازیهای تکراری)، علایق محدود و شدید (مثلاً علاقه بیش از حد به یک موضوع خاص)
- علائم دیگر: حساسیت بیش از حد یا کمتر از حد به محرکهای حسی (نور، صدا، لمس)، اختلال در خواب و تغذیه، مشکلات گوارشی
- عوارض: ایزولهشدن اجتماعی، دشواری در تحصیل و اشتغال، افزایش خطر افسردگی و اضطراب، صرع (در برخی موارد)، وابستگی طولانیمدت به مراقبان (در موارد شدید)
عوامل خطر و تشخیص
عوامل خطر اصلی اوتیسم عبارتند از: سابقه خانوادگی (وجود اوتیسم در خواهر و برادر)، جنسیت مذکر (۴ برابر شایعتر)، سن بالای والدین (بهویژه پدر)، عوارض دوران بارداری و زایمان (عفونت مادر، مصرف برخی داروها در بارداری، کمبود اکسیژن هنگام تولد)، جهشهای ژنتیکی و عوامل محیطی. تشخیص اوتیسم با مشاهده رفتار کودک توسط متخصص رشد و اعصاب یا روانشناس و استفاده از ابزارهای غربالگری (مانند M-CHAT) و ارزیابیهای جامع (مانند ADOS-2) انجام میشود.
نقش تغذیه در مدیریت اوتیسم
تغذیه میتواند به بهبود علائم اوتیسم و کاهش مشکلات گوارشی و رفتاری کمک کند. بسیاری از کودکان مبتلا به اوتیسم دارای مشکلات گوارشی (نفخ، یبوست، اسهال) و حساسیت به گلوتن و کازئین هستند. رژیم غذایی بدون گلوتن و کازئین (GFCF) ممکن است در برخی کودکان مفید باشد. مصرف اسیدهای چرب امگا-۳ (ماهیهای چرب، گردو، بذر کتان) به کاهش التهاب و بهبود عملکرد مغز کمک میکنند. پروبیوتیکها (ماست، کفیر) برای بهبود فلور روده و کاهش مشکلات گوارشی مفید هستند. ویتامین D و روی به تقویت سیستم ایمنی و کاهش رفتارهای تکراری کمک میکنند. همچنین پرهیز از قندهای ساده و غذاهای فرآوریشده و مصرف میوهها، سبزیجات و غلات کامل توصیه میشود.
