پوسیدگی دندان

معرفی بیماری

پوسیدگی دندان یک بیماری شایع و عفونی دندان‌ها است که در اثر تخریب مینای دندان توسط اسیدهای تولیدشده از تجزیه کربوهیدرات‌ها (به‌ویژه قندهای ساده) توسط باکتری‌های موجود در پلاک دندانی ایجاد می‌شود. این بیماری یکی از شایع‌ترین بیماری‌های غیرواگیر در جهان است و در تمام سنین رخ می‌دهد، اما در کودکان و سالمندان شیوع بیشتری دارد. پوسیدگی با ایجاد حفره‌های کوچک در مینا شروع می‌شود و در صورت عدم درمان، به عاج و پالپ دندان نفوذ کرده و باعث درد شدید، عفونت و حتی از دست دادن دندان می‌شود. عوامل اصلی شامل مصرف زیاد قند، بهداشت ضعیف دهان و دندان، کمبود فلوراید و خشکی دهان هستند.

علائم و عوامل خطر

• علائم: حساسیت دندان به سرما، گرما یا شیرینی، درد دندان (به‌ویژه هنگام جویدن)، ایجاد حفره یا سوراخ قابل مشاهده، تغییر رنگ دندان (لکه‌های سفید، قهوه‌ای یا سیاه)، بوی بد دهان، عفونت و آبسه لثه در مراحل پیشرفته
• عوامل خطر: مصرف زیاد قندهای ساده و نوشیدنی‌های شیرین، بهداشت ضعیف دهان (مسواک نزدن و نخ دندان نکشیدن)، کمبود فلوراید (آب آشامیدنی یا خمیردندان)، خشکی دهان (برخی داروها، بیماری‌های خودایمنی)، مصرف دخانیات، بیماری‌های زمینه‌ای (دیابت، پرخوری عصبی)

نقش تغذیه در پیشگیری از پوسیدگی

تغذیه سالم نقش کلیدی در پیشگیری از پوسیدگی دندان دارد. کاهش مصرف قندهای ساده (شیرینی‌ها، شکلات، نوشیدنی‌های شیرین، آبنبات) و افزایش مصرف فیبر (میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل) به پاکسازی دندان‌ها و کاهش تولید اسید کمک می‌کنند. فلوراید (آب آشامیدنی فلورایده، خمیردندان، چای سبز، ماهی) به بازسازی و تقویت مینای دندان کمک می‌کند. کلسیم و فسفر (شیر، ماست، پنیر، کنجد، بادام) به استحکام دندان‌ها کمک می‌کنند. ویتامین D به جذب کلسیم کمک می‌کند. چای سبز و سیاه دارای ترکیبات ضدباکتریایی (پلی‌فنول‌ها) هستند که رشد باکتری‌های پوسیدگی‌زا را کاهش می‌دهند. زایلیتول (یک الکل قندی) با مهار رشد باکتری‌های پوسیدگی‌زا، به پیشگیری از پوسیدگی کمک می‌کند.

مواد غذایی مفید و مضر

• مفید: شیر و لبنیات (کلسیم و فسفر)، پنیر (کلسیم و کازیین)، ماهی ساردین (کلسیم و ویتامین D)، بادام و کنجد (کلسیم)، چای سبز و سیاه (پلی‌فنول‌ها)، میوه‌ها و سبزیجات تازه (فیبر و آب)، زایلیتول و اریتریتول (جایگزین‌های قند)
• مضر: قندهای ساده (شکر، عسل، شیره‌ها در صورت مصرف زیاد بدون رعایت بهداشت)، نوشیدنی‌های گازدار و اسیدی، غذاهای چسبنده و شیرین (آبنبات، کیک، بیسکویت)، غذاهای اسیدی (مرکبات، گوجه‌فرنگی) که در مصرف زیاد باعث سایش مینا می‌شوند