کمبود ویتامین B12

معرفی بیماری

کمبود ویتامین B12 (کوبالامین) یکی از کمبودهای تغذیه‌ای شایع است که می‌تواند عواقب جدی برای سیستم عصبی و خون‌ساز داشته باشد. ویتامین B12 یک ویتامین حیاتی از گروه B است که برای تولید گلبول‌های قرمز، سنتز DNA، عملکرد سیستم عصبی و تشکیل غلاف میلین اعصاب ضروری است. این ویتامین به‌طور طبیعی فقط در منابع حیوانی (گوشت، مرغ، ماهی، تخم‌مرغ، لبنیات) وجود دارد و گیاهخواران و وگان‌ها در معرض خطر بالای کمبود آن هستند. جذب B12 در معده نیازمند فاکتور داخلی است و اختلال در این فرآیند (در بیماری‌های گوارشی) می‌تواند باعث کمبود شود.

علائم و عوارض

• علائم شایع: خستگی شدید، ضعف، رنگ‌پریدگی، کم‌خونی مگالوبلاستیک (گلبول‌های بزرگ و نارس)، بی‌حسی و گزگز دست و پا، اختلال تعادل و راه رفتن، ضعف حافظه، افسردگی، زردی و التهاب زبان (گلوسیت)
• عوارض جدی: آسیب دائمی به اعصاب محیطی، دمانس، افزایش خطر بیماری‌های قلبی-عروقی (به‌دلیل افزایش هموسیستئین)

منابع غذایی و عوامل مؤثر

منابع غنی از ویتامین B12 شامل جگر و گوشت قرمز (به‌ویژه جگر گوساله و گوسفند)، ماهی و غذاهای دریایی (سالمون، تن، ساردین، صدف، میگو)، مرغ و تخم‌مرغ و شیر و لبنیات (ماست، پنیر) هستند. برای افراد گیاهخوار، منابع شامل غلات صبحانه غنی‌شده، شیر سویا و مخمر تغذیه‌ای است. جذب B12 با مصرف کافی کلسیم (لبنیات) و فاکتور داخلی سالم بهبود می‌یابد و مصرف هم‌زمان ویتامین C (در مقادیر بالا) ممکن است جذب را کاهش دهد. کمبود اسید معده (با افزایش سن) و بیماری‌های گوارشی جذب را مختل می‌کنند.

گروه‌های در معرض خطر

• گیاهخواران و وگان‌ها (نیاز به مکمل یا منابع غنی‌شده)
• سالمندان (کاهش اسید معده و فاکتور داخلی)
• بیماران مبتلا به سلیاک، کرون، کولیت اولسراتیو، گاسترکتومی
• مصرف‌کنندگان طولانی‌مدت داروهای کاهنده اسید معده (امپرازول، رانیتیدین)