پانکراتیت (التهاب لوزالمعده)

معرفی بیماری

پانکراتیت یا التهاب لوزالمعده (پانکراس)، یک بیماری التهابی حاد یا مزمن غده پانکراس است که با درد شدید شکمی، تهوع، استفراغ و افزایش آنزیم‌های پانکراس در خون مشخص می‌شود. پانکراتیت حاد یک وضعیت اورژانسی است که می‌تواند به‌سرعت پیشرفت کند و نیاز به بستری فوری دارد. پانکراتیت مزمن یک التهاب طولانی‌مدت است که به‌تدریج به عملکرد پانکراس آسیب می‌زند و منجر به نارسایی برون‌ریز و درون‌ریز پانکراس (دیابت) می‌شود. شایع‌ترین علل، سنگ کیسه صفرا و مصرف زیاد الکل هستند.

علائم و عوامل خطر

• علائم پانکراتیت حاد: درد شدید و ناگهانی در ناحیه فوقانی شکم (که به پشت انتشار می‌یابد)، تهوع و استفراغ، تب، تپش قلب، نفخ شکم
• علائم پانکراتیت مزمن: درد مزمن شکمی، کاهش وزن، اسهال چرب (استئاتوره)، دیابت (به‌دلیل کاهش انسولین)
• عوامل خطر: سنگ کیسه صفرا، مصرف زیاد الکل، تری‌گلیسیرید بالا، کلسترول بالا، سیگار، ژنتیک

نقش تغذیه در بهبود و پیشگیری

تغذیه در پانکراتیت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در مرحله حاد معمولاً بیمار نیاز به ناشتا (با تغذیه وریدی) دارد. در مرحله بهبودی، رژیم غذایی کم‌چرب و سرشار از پروتئین و کربوهیدرات‌های پیچیده توصیه می‌شود. پرهیز کامل از الکل ضروری است. مصرف آنتی‌اکسیدان‌ها (ویتامین C، ویتامین E، سلنیوم) و ترکیبات ضدالتهاب (زردچوبه، امگا-۳) به کاهش التهاب و بهبود عملکرد پانکراس کمک می‌کند.

مواد غذایی مفید و مضر

• مفید: غلات کامل، برنج قهوه‌ای، سبزیجات بخارپز، میوه‌های غیراسیدی، پروتئین‌های کم‌چرب (مرغ، ماهی، تخم‌مرغ)، حبوبات پخته شده (بدون پوست)، روغن زیتون (به‌مقدار کم)، زردچوبه، زنجبیل
• مضر: غذاهای پرچرب (سرخ‌شده، چرب‌های اشباع و ترانس)، الکل، قندهای ساده، نوشیدنی‌های گازدار، غذاهای فرآوری‌شده
• ویتامین‌های ضروری: ویتامین A، ویتامین D، ویتامین E، ویتامین K، ویتامین B12 (جذب آن در این بیماری مختل می‌شود)