آلرژی دارویی (Drug Allergy)

معرفی بیماری

آلرژی دارویی یک واکنش غیرطبیعی و بیش‌ازحد سیستم ایمنی بدن به یک داروی خاص است. این بیماری که در بین مردم با نام‌های "حساسیت به دارو" یا "واکنش آلرژیک به دارو" نیز شناخته می‌شود، می‌تواند از یک واکنش پوستی خفیف (کهیر) تا آنافیلاکسی (یک وضعیت تهدیدکننده حیات) و سندرم‌های شدید پوستی (مانند سندرم استیونز-جانسون و نکروز سمی اپیدرمی - TEN) متغیر باشد. شایع‌ترین داروهای آلرژی‌زا عبارتند از: آنتی‌بیوتیک‌ها (به‌ویژه پنی‌سیلین)، آسپرین و سایر NSAIDs، داروهای ضد تشنج و مواد حاجب (کنتراست) مورد استفاده در تصویربرداری.

علائم و عوارض

• علائم پوستی (شایع‌ترین): کهیر (لکه‌های قرمز و خارش‌دار)، بثورات ماکولوپاپولار (لکه‌های قرمز و برجسته)، خارش پوست، تورم (آنژیوادم) در صورت، لب‌ها، زبان و گلو
• علائم تنفسی: آبریزش بینی، عطسه، خس‌خس سینه، تنگی نفس (در موارد شدید)
• آنافیلاکسی (واکنش شدید و تهدیدکننده حیات): افت فشار خون، شوک، نارسایی تنفسی، از دست دادن هوشیاری، مرگ (در صورت عدم درمان فوری)
• سندرم‌های شدید پوستی (نادر اما جدی): سندرم استیونز-جانسون (SJS) و نکروز سمی اپیدرمی (TEN) - که با تاول‌های گسترده و لایه‌برداری پوست همراه هستند و می‌توانند کشنده باشند

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی آلرژی دارویی عبارتند از: سابقه آلرژی دارویی قبلی (مهم‌ترین عامل)، سابقه آلرژی به سایر مواد (گرده، غذا)، مصرف مکرر یا طولانی مدت یک دارو، دوز بالای دارو و بیماری‌های زمینه‌ای (HIV، برخی عفونت‌های ویروسی). تشخیص با معاینه بالینی (بررسی سابقه مصرف دارو و علائم)، تست پوستی (برای برخی داروها مانند پنی‌سیلین) و در موارد نامشخص، آزمایش خون (اندازه‌گیری IgE اختصاصی یا تست‌های تحریک دارویی کنترل‌شده) انجام می‌شود.

نقش تغذیه و مدیریت

تنها درمان قطعی آلرژی دارویی، پرهیز کامل از داروی آلرژی‌زا و استفاده از داروهای جایگزین است. در صورت بروز واکنش خفیف (کهیر)، از آنتی‌هیستامین‌ها استفاده می‌شود. در واکنش‌های شدید (آنافیلاکسی)، تزریق فوری آدرنالین (اپی‌نفرین) ضروری است. برچسب هشدار آلرژی باید بر روی پرونده پزشکی و کارت شناسایی بیمار درج شود. تغذیه نقشی مستقیم در درمان ندارد، اما مصرف ویتامین C و روی به تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب کمک می‌کند.