اریتم مولتی‌فرم (ضایعات هدفی شکل پوست)

معرفی بیماری

اریتم مولتی‌فرم یک واکنش حساسیت‌زایی پوستی حاد و خودمحدودشونده است که با ضایعات پوستی هدفی‌شکل (نشانه هدف) مشخص می‌شود. این بیماری که در بین مردم با نام‌های "ضایعات هدفی شکل پوست" یا "بثورات پوستی" نیز شناخته می‌شود، معمولاً در اثر عفونت‌ها (به‌ویژه ویروس هرپس سیمپلکس - HSV، مایکوپلاسما پنومونیه) یا داروها ایجاد می‌شود. اریتم مولتی‌فرم در بزرگسالان جوان (۲۰-۴۰ سال) و در مردان (۲ برابر) شایع‌تر است و در بیشتر موارد در عرض ۲-۴ هفته بهبود می‌یابد.

علائم و عوارض

• ضایعات پوستی: لکه‌های قرمز، برجسته و هدفی‌شکل (با مرکز تیره و حلقه‌های قرمز) روی پوست (معمولاً در پشت دست‌ها، پاها، آرنج، زانو و صورت)، خارش یا سوزش (ممکن است وجود داشته باشد یا نباشد)
• علائم دهانی (در ۲۰-۳۰٪ موارد): تاول‌ها و زخم‌های دهانی (گونه‌ها، لب‌ها، زبان)، که می‌توانند دردناک باشند
• اریتم مولتی‌فرم ماژور (سندرم استیونز-جانسون): شکل شدید و نادر که با تاول‌های گسترده و درگیری غشاهای مخاطی (دهان، چشم‌ها، دستگاه تناسلی) و تب بالا همراه است و می‌تواند تهدیدکننده حیات باشد
• عوارض: عفونت ثانویه پوست، اسکار، درگیری چشم‌ها (در سندرم استیونز-جانسون)، نارسایی اندام‌ها، مرگ (در سندرم استیونز-جانسون و نکروز سمی اپیدرمی - TEN - که یک اورژانس پزشکی است)

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی اریتم مولتی‌فرم عبارتند از: عفونت‌ها (به‌ویژه ویروس هرپس سیمپلکس - HSV - شایع‌ترین علت، مایکوپلاسما پنومونیه)، برخی داروها (سولفونامیدها، پنی‌سیلین، فنوباربیتال، فنی‌توئین)، واکسن‌ها و بیماری‌های خودایمنی (نادر). تشخیص با معاینه بالینی (مشاهده ضایعات هدفی‌شکل) و در موارد نامشخص، بیوپسی پوست انجام می‌شود.

نقش تغذیه در بهبودی

درمان اریتم مولتی‌فرم معمولاً حمایتی است و در موارد شدید (سندرم استیونز-جانسون) با کورتیکواستروئیدها و مراقبت‌های ویژه انجام می‌شود. تغذیه در طول بهبودی بر ترمیم بافت‌ها و تقویت سیستم ایمنی متمرکز است. مصرف پروتئین باکیفیت (گوشت، تخم‌مرغ، حبوبات) برای ترمیم زخم‌ها و ساخت سلول‌های جدید ضروری است. با توجه به زخم‌های دهانی، مصرف غذاهای نرم، مایع و خنک (سوپ، پوره، شیر، ماست، آب میوه‌ها) و پرهیز از غذاهای اسیدی (مرکبات، گوجه‌فرنگی)، تند و سفت (که زخم‌ها را تحریک می‌کنند) توصیه می‌شود. ویتامین C و روی به ترمیم زخم‌ها و تقویت سیستم ایمنی کمک می‌کنند. مایعات فراوان برای جلوگیری از کم‌آبی (در صورت تب و از دست دادن مایعات) ضروری است.