درماتیت هرپتی‌فورمیس (بثورات گلوتن حساسیتی)

معرفی بیماری

درماتیت هرپتی‌فورمیس یک بیماری پوستی خودایمنی نادر است که با بثورات پوستی خارش‌دار، تاولی و مزمن مشخص می‌شود. این بیماری که در بین مردم با نام‌های "بثورات گلوتن حساسیتی" یا "ضایعات پوستی سلیاک" نیز شناخته می‌شود، به‌شدت با بیماری سلیاک (حساسیت به گلوتن) مرتبط است و تقریباً در تمام بیماران مبتلا، آنتی‌بادی‌های بیماری سلیاک (آنتی‌بادی ضد ترانس گلوتامیناز - tTG) یافت می‌شود. این بیماری معمولاً در بزرگسالان (۳۰-۴۰ سال) و در مردان (۲ برابر) شایع‌تر است.

علائم و عوارض

• بثورات پوستی: تاول‌های کوچک، خارش‌دار و گروهی (هرپتی‌فورم) در نواحی آرنج، زانو، باسن، پشت و پوست سر، خارش شدید و سوزش (که اغلب قبل از ظاهر شدن تاول‌ها شروع می‌شود)
• علائم گوارشی (در ۲۰-۳۰٪ موارد): نفخ، درد شکم، اسهال، یبوست (مشابه سلیاک - ممکن است بدون علامت گوارشی باشد)
• عوارض: عفونت ثانویه پوست (به‌دلیل خاراندن)، اسکار و تغییر رنگ پوست، افزایش خطر لنفوم (به‌ویژه در صورت عدم رعایت رژیم بدون گلوتن)

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی درماتیت هرپتی‌فورمیس عبارتند از: بیماری سلیاک (تقریباً تمام بیماران مبتلا)، سابقه خانوادگی و وجود ژن‌های HLA-DQ2 و HLA-DQ8. تشخیص با بیوپسی پوست (از ناحیه مجاور تاول - تشخیص رسوب آنتی‌بادی IgA در زیر اپیدرم - ایمونوفلورسانس مستقیم) و آزمایش خون (آنتی‌بادی ضد ترانس گلوتامیناز - tTG و اندومیزیوم - EMA) انجام می‌شود.

نقش تغذیه در مدیریت بیماری

تنها درمان مؤثر برای درماتیت هرپتی‌فورمیس، رژیم غذایی بدون گلوتن مادام‌العمر است. با حذف گلوتن (موجود در گندم، جو، چاودار) از رژیم غذایی، بثورات پوستی معمولاً در عرض چند هفته تا چند ماه بهبود می‌یابند (اگرچه پاسخ پوستی کندتر از پاسخ گوارشی است). مصرف مواد غذایی بدون گلوتن (برنج، ذرت، کینوآ، گندم سیاه، ارزن، آمارانت) و میوه‌ها، سبزیجات، گوشت‌ها، حبوبات و لبنیات (در صورت عدم وجود عدم تحمل لاکتوز) مجاز است. در برخی موارد، داروی داپسون برای کنترل سریع‌تر بثورات تجویز می‌شود. مصرف کلسیم و ویتامین D برای سلامت استخوان‌ها (به‌دلیل سوءجذب در سلیاک) و آهن و اسیدفولیک (برای کم‌خونی) با مشورت پزشک توصیه می‌شود.