دژنراسیون ماکولا (تباهی لکه زرد چشم)

معرفی بیماری

دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (AMD) یک بیماری چشمی پیشرونده است که بخش مرکزی شبکیه (ماکولا - لکه زرد) را تخریب می‌کند و باعث کاهش دید مرکزی می‌شود. این بیماری که در بین مردم با نام‌های "تباهی لکه زرد چشم" یا "بیماری ماکولا" نیز شناخته می‌شود، شایع‌ترین علت نابینایی در افراد بالای ۵۰ سال در کشورهای توسعه‌یافته است و به دو نوع خشک (آتروفیک - شایع‌تر، حدود ۹۰٪ موارد) و تر (نئوواسکولار - شدیدتر) تقسیم می‌شود.

علائم و عوارض

• علائم اولیه: تاری دید مرکزی (در مرکز میدان بینایی)، دشواری در خواندن و تشخیص چهره‌ها، نیاز به نور بیشتر برای مطالعه، تغییر در درک رنگ‌ها
• علائم پیشرفته (نوع تر): انحراف یا موج‌داشتن خطوط مستقیم (مترامورفوپسی)، لکه تاریک در مرکز بینایی (اسکوتوما مرکزی)، کاهش سریع و شدید بینایی
• عوارض: کاهش شدید بینایی مرکزی (که می‌تواند به نابینایی قانونی منجر شود)، ناتوانی در خواندن، رانندگی و تشخیص چهره‌ها، افسردگی و کاهش کیفیت زندگی

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی AMD عبارتند از: سن بالا (بیشتر در بالای ۵۰ سال - مهم‌ترین عامل)، سیگار (شایع‌ترین عامل خطر قابل‌پیشگیری)، سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی (ژن‌های CFH و ARMS2)، چاقی، فشار خون بالا، رژیم غذایی کم‌بهره از آنتی‌اکسیدان‌ها، نژاد سفید و قرار گرفتن طولانی در معرض نور UV. تشخیص با معاینه چشم (افتالموسکوپی)، تست شبکه آمسلر (تشخیص انحراف خطوط)، توموگرافی انسجام نوری (OCT) و آنژیوگرافی فلورسئین (FFA) برای تشخیص نوع تر انجام می‌شود.

نقش تغذیه در پیشگیری و کند کردن پیشرفت

تغذیه نقش مهمی در پیشگیری و کند کردن پیشرفت AMD دارد. مصرف لوتئین و زیگزانتین (اسفناج، کلم پیچ، کلم بروکلی، ذرت، زرده تخم‌مرغ) که به‌طور طبیعی در ماکولا وجود دارند، به محافظت از شبکیه در برابر نور آبی و استرس اکسیداتیو کمک می‌کنند. ویتامین C (مرکبات، کیوی، فلفل دلمه‌ای) و ویتامین E (بادام، گردو، روغن‌های گیاهی) و روی (گوشت، تخمه کدو، جگر) به‌عنوان آنتی‌اکسیدان‌های قوی از سلول‌های شبکیه محافظت می‌کنند. اسیدهای چرب امگا-۳ (ماهی‌های چرب، گردو، بذر کتان) به کاهش التهاب و محافظت از شبکیه کمک می‌کنند. پرهیز از سیگار (مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه)، کنترل فشار خون و مصرف مکمل‌های AREDS2 (با مشورت پزشک) برای کاهش خطر پیشرفت AMD توصیه می‌شود.