اچ‌آی‌وی/ایدز (HIV/AIDS)

معرفی بیماری

اچ‌آی‌وی (ویروس نقص ایمنی انسانی) یک ویروس است که به سیستم ایمنی بدن (به‌ویژه سلول‌های CD4) حمله می‌کند و آن را تخریب می‌کند. در صورت عدم درمان، عفونت HIV به سندرم نقص ایمنی اکتسابی (ایدز) منجر می‌شود. اچ‌آی‌وی/ایدز که در بین مردم با نام‌های "بیماری نقص ایمنی" یا "بیماری ایدز" نیز شناخته می‌شود، از طریق خون، مایع منی، ترشحات واژن و شیر مادر منتقل می‌شود. با درمان ضدویروسی (ART)، HIV قابل کنترل است و افراد مبتلا می‌توانند زندگی طولانی و سالمی داشته باشند و از انتقال ویروس به دیگران جلوگیری کنند (U=U - بار ویروسی غیرقابل تشخیص = غیرقابل انتقال).

علائم و عوارض

• عفونت حاد (۲-۴ هفته پس از مواجهه): تب، گلودرد، بثورات پوستی، سردرد، درد عضلانی و مفصلی، بزرگ شدن غدد لنفاوی - اغلب شبیه آنفولانزا است
• عفونت مزمن (مرحله نهفته): ممکن است سال‌ها بدون علامت باشد، اما ویروس به تکثیر خود ادامه می‌دهد و سیستم ایمنی را تخریب می‌کند (کاهش سلول‌های CD4)
• ایدز (مرحله پیشرفته - CD4 زیر ۲۰۰): عفونت‌های فرصت‌طلب (سلیاک، پنوموسیستیس پنومونی، توکسوپلاسموز)، سرطان‌ها (سارکوم کاپوزی، لنفوم)، کاهش وزن شدید، اسهال مزمن، تعریق شبانه
• عوارض: عفونت‌های مکرر و شدید، سرطان‌ها (لنفوم، سارکوم کاپوزی، سرطان دهانه رحم)، زوال عقل (دمانس مرتبط با HIV)، نارسایی کلیوی، بیماری‌های قلبی-عروقی، کبدی (در صورت همراهی با هپاتیت)، مرگ

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی HIV/AIDS عبارتند از: رابطه جنسی محافظت‌نشده، استفاده از سرنگ مشترک، انتقال از مادر به جنین، تماس با خون آلوده (انتقال خون قبل از ۱۹۸۵)، مردانی که با مردان رابطه جنسی دارند (MSM) و نقص ایمنی. تشخیص با آزمایش خون (آزمایش آنتی‌بادی HIV، تست سریع، آزمایش آنتی‌ژن/آنتی‌بادی ترکیبی (تشخیص p24 و آنتی‌بادی) و در صورت مثبت، تست تاییدی وسترن بلات یا PCR (اندازه‌گیری بار ویروسی) انجام می‌شود. غربالگری منظم برای افراد در معرض خطر توصیه می‌شود.

نقش تغذیه در مدیریت بیماری و تقویت ایمنی

تغذیه در HIV/AIDS بر تقویت سیستم ایمنی و جلوگیری از سوءتغذیه و کاهش وزن متمرکز است. مصرف پروتئین باکیفیت (گوشت، تخم‌مرغ، حبوبات) برای ترمیم بافت‌ها و ساخت سلول‌های ایمنی ضروری است. ویتامین C و روی (مرکبات، گوشت، تخمه کدو) به تقویت سیستم ایمنی و کاهش خطر عفونت‌های فرصت‌طلب کمک می‌کنند. ویتامین D و کلسیم (ماهی‌های چرب، نور خورشید، لبنیات) برای سلامت استخوان‌ها (که در بیماران HIV/AIDS شایع است) ضروری هستند. مصرف میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و پروبیوتیک‌ها (ماست، کفیر) برای حفظ سلامت گوارش و کاهش عوارض داروهای ART (تهوع، اسهال) توصیه می‌شود. همچنین مکمل‌های تغذیه‌ای (با مشورت پزشک) برای جبران کمبودها و افزایش وزن (در صورت کاهش وزن) مفید هستند.