نارسایی مزمن کلیه (بیماری کلیوی پیشرفته)

معرفی بیماری

نارسایی مزمن کلیه (CKD) یک بیماری پیشرونده و غیرقابل برگشت است که در آن کلیه‌ها به‌تدریج توانایی خود را برای فیلتر کردن خون و دفع مواد زائد از دست می‌دهند. این بیماری که در بین مردم با نام‌های "بیماری کلیوی پیشرفته" یا "نارسایی کلیوی" نیز شناخته می‌شود، به ۵ مرحله تقسیم می‌شود و در مرحله نهایی (ESRD) به دیالیز یا پیوند کلیه نیاز است. شایع‌ترین علل CKD، دیابت و فشار خون بالا هستند که بیش از ۷۰٪ موارد را تشکیل می‌دهند.

علائم و عوارض

• علائم اولیه (اغلب بدون علامت): خفیف و غیراختصاصی (خستگی، بی‌حالی، کاهش اشتها)
• علائم پیشرفته: خستگی و ضعف شدید، تورم پاها، مچ پا و صورت (ادم)، تغییر در دفع ادرار (کاهش یا افزایش)، تهوع و استفراغ، کاهش اشتها و کاهش وزن، خارش شدید پوست، گرفتگی عضلات (به‌دلیل اختلال الکترولیت)
• عوارض جدی: نارسایی کامل کلیه (نیاز به دیالیز یا پیوند)، فشار خون بالا (که خود باعث تشدید CKD می‌شود)، کم‌خونی (به‌دلیل کاهش تولید اریتروپویتین)، پوکی استخوان (به‌دلیل اختلال در متابولیسم ویتامین D و کلسیم)، بیماری‌های قلبی-عروقی (به‌دلیل تجمع سموم و فشار خون بالا)

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی CKD عبارتند از: دیابت (شایع‌ترین علت)، فشار خون بالا (دومین علت شایع)، بیماری‌های قلبی، سابقه خانوادگی، چاقی، سیگار، سن بالا (بیشتر در بالای ۶۰ سال) و نژاد آفریقایی-آمریکایی، آسیایی و اسپانیایی (شیوع بیشتر). تشخیص با آزمایش خون (اندازه‌گیری کراتینین و نیتروژن اوره خون - BUN برای محاسبه نرخ فیلتراسیون گلومرولی - GFR)، آزمایش ادرار (وجود پروتئین یا خون در ادرار) و سونوگرافی کلیه انجام می‌شود.

نقش تغذیه در مدیریت بیماری

تغذیه یکی از ارکان اصلی مدیریت CKD است. کاهش مصرف نمک (سدیم) (کمتر از ۲ گرم در روز) برای کنترل فشار خون و کاهش احتباس مایعات ضروری است. مصرف پروتئین باید بر اساس مرحله CKD تنظیم شود (در مراحل اولیه، مصرف پروتئین باکیفیت و متعادل، و در مراحل پیشرفته، محدودیت پروتئین). پتاسیم و فسفر در صورت افزایش سطح خون، باید محدود شوند (پتاسیم بالا: موز، سیب‌زمینی، گوجه‌فرنگی؛ فسفر بالا: لبنیات، مغزها، حبوبات). مصرف مایعات در صورت ادم یا نارسایی کلیوی باید محدود شود. همچنین مصرف کلسیم و ویتامین D (با مشورت پزشک) برای سلامت استخوان‌ها و مصرف آهن (برای کم‌خونی) توصیه می‌شود.