صرع (تشنج)

معرفی بیماری

صرع یک اختلال عصبی مزمن است که با فعالیت الکتریکی غیرطبیعی در مغز و تشنج‌های مکرر مشخص می‌شود. این بیماری که در بین مردم با نام‌های "تشنج" یا "بیماری صرع" نیز شناخته می‌شود، یکی از شایع‌ترین بیماری‌های عصبی در جهان است و حدود ۱٪ از جمعیت جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. صرع می‌تواند در هر سنی رخ دهد، اما بیشتر در دوران کودکی و سالمندی شایع است. تشنج‌ها می‌توانند از خفیف (چند ثانیه اختلال در توجه) تا شدید (تشنج عمومی تونیک-کلونیک با از دست دادن هوشیاری و لرزش شدید) متغیر باشند.

علائم و عوارض

• تشنج عمومی تونیک-کلونیک (گراند مال): از دست دادن ناگهانی هوشیاری، سفتی عضلات (فاز تونیک) به‌مدت چند ثانیه، سپس لرزش شدید و ریتمیک (فاز کلونیک) به‌مدت ۱-۲ دقیقه، گاز گرفتن زبان، بی‌اختیاری ادرار، خستگی و گیجی پس از تشنج
• تشنج فوکال (جزئی): تأثیر بر یک بخش از مغز و یک ناحیه از بدن (انقباض عضلات یک دست یا پا، اختلال در حس یا بینایی، احساسات غیرعادی مانند ترس یا خوشحالی ناگهانی)
• تشنج غیابی (پتی مال): خیره شدن به یک نقطه، قطع ناگهانی فعالیت، پلک زدن سریع، معمولاً چند ثانیه طول می‌کشد و در کودکان شایع است
• عوارض: آسیب‌های فیزیکی (شکستگی، سوختگی) در حین تشنج، غرق شدن در حین حمام، تصادفات رانندگی، افت تحصیلی، کاهش کیفیت زندگی، افسردگی و اضطراب، افزایش خطر مرگ ناگهانی غیرمنتظره در صرع (SUDEP - نادر)

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی صرع عبارتند از: سابقه خانوادگی، آسیب مغزی (ضربه به سر، سکته مغزی، تومور مغزی)، عفونت‌های مغزی (مننژیت، آنسفالیت)، عوارض هنگام تولد (کمبود اکسیژن)، برخی بیماری‌های ژنتیکی و تب بالا در کودکان. تشخیص صرع با الکتروانسفالوگرافی (EEG) (ثبت فعالیت الکتریکی مغز)، تصویربرداری مغزی (MRI، CT) برای تشخیص ضایعات ساختاری، و معاینه عصبی انجام می‌شود.

نقش تغذیه در مدیریت صرع

تغذیه می‌تواند به کنترل تشنج‌ها کمک کند. رژیم کتوژنیک (رژیم غذایی پرچرب، کم‌کربوهیدرات و پروتئین متوسط) یکی از درمان‌های مؤثر برای صرع مقاوم به دارو، به‌ویژه در کودکان است. مصرف اسیدهای چرب امگا-۳ (ماهی‌های چرب، گردو، بذر کتان) به کاهش التهاب و بهبود عملکرد مغز کمک می‌کنند. پرهیز از الکل و کافئین (که می‌توانند تشنج را تحریک کنند) توصیه می‌شود. مصرف میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئین باکیفیت برای حفظ سلامت عمومی و پیشگیری از کمبودهای تغذیه‌ای که می‌توانند تشنج را تشدید کنند، ضروری است.