اختلال نقص توجه و بیش فعالی (ADHD - بیش فعالی)

معرفی بیماری

اختلال نقص توجه و بیش فعالی (ADHD) یک اختلال عصبی-رشدی شایع در کودکان (و گاهی بزرگسالان) است که با بی‌توجهی، بیش‌فعالی و تکانشگری مشخص می‌شود. این بیماری که در بین مردم با نام‌های "بیش فعالی" یا "بیماری بی‌قراری کودکان" نیز شناخته می‌شود، معمولاً در دوران کودکی (قبل از ۷ سالگی) تشخیص داده می‌شود و در پسران (۲-۳ برابر) بیشتر از دختران رخ می‌دهد. ADHD می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی و عزت نفس کودک داشته باشد.

علائم و عوارض

• بی‌توجهی: عدم تمرکز بر جزئیات، اشتباهات ساده در تکالیف مدرسه، دشواری در حفظ توجه، گوش ندادن به حرف دیگران، فراموشی در کارهای روزمره، پرت شدن حواس به‌راحتی، گم کردن وسایل
• بیش‌فعالی و تکانشگری: بی‌قراری (ناتوانی در نشستن آرام)، دویدن و بالا رفتن در موقعیت‌های نامناسب، پرحرفی، قطع کردن حرف دیگران، ناتوانی در صبر کردن برای نوبت، پاسخ دادن قبل از اتمام سؤال
• عوارض: افت تحصیلی، مشکلات رفتاری در مدرسه، اختلال در روابط اجتماعی، کاهش عزت نفس، افزایش خطر افسردگی و اضطراب، سوءمصرف مواد (در نوجوانان و بزرگسالان)

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی ADHD عبارتند از: سابقه خانوادگی (وجود ADHD در والدین یا خواهر و برادر)، عوارض دوران بارداری و زایمان (مصرف الکل یا سیگار توسط مادر در بارداری، وزن کم هنگام تولد، زایمان زودرس)، مواجهه با سرب یا آفت‌کش‌ها در کودکی و عفونت‌های مغزی (نادر). تشخیص ADHD توسط روانپزشک کودک یا متخصص اطفال بر اساس معیارهای DSM-5 (وجود حداقل ۶ علامت از بی‌توجهی و/یا بیش‌فعالی-تکانشگری به مدت حداقل ۶ ماه) و با رد سایر علل پزشکی و روانی انجام می‌شود.

نقش تغذیه در مدیریت ADHD

تغذیه می‌تواند به کاهش علائم ADHD کمک کند. مصرف اسیدهای چرب امگا-۳ (ماهی‌های چرب، گردو، بذر کتان) به بهبود عملکرد مغز و کاهش بیش‌فعالی و بی‌توجهی کمک می‌کنند. پروتئین باکیفیت (گوشت، تخم‌مرغ، حبوبات) در وعده صبحانه به تثبیت انرژی و بهبود تمرکز در طول روز کمک می‌کند. پرهیز از قندهای ساده و غذاهای فرآوری‌شده (که می‌توانند باعث نوسانات قند خون و تشدید بی‌توجهی شوند) ضروری است. مصرف میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و آهن و روی (که در کاهش علائم ADHD مؤثر هستند) توصیه می‌شود. همچنین پرهیز از افزودنی‌های غذایی (رنگ‌های مصنوعی و نگهدارنده‌ها) که ممکن است علائم را تشدید کنند، مفید است.