بیماری مادرزادی قلب (نقص مادرزادی قلب)

معرفی بیماری

بیماری مادرزادی قلب (CHD) به نقص‌های ساختاری در قلب که از بدو تولد وجود دارند، اطلاق می‌شود. این بیماری که در بین مردم با نام‌های "نقص مادرزادی قلب" یا "بیماری قلبی از بدو تولد" نیز شناخته می‌شود، شایع‌ترین نوع نقص مادرزادی در نوزادان است و حدود ۱٪ از تولدهای زنده را تحت تأثیر قرار می‌دهد. نقص‌ها می‌توانند از ساده (مانند سوراخ کوچک بین حفره‌های قلب) تا پیچیده (مانند جابه‌جایی عروق بزرگ) متغیر باشند و در صورت عدم درمان به‌موقع، می‌توانند به نارسایی قلبی، آریتمی و مرگ منجر شوند.

علائم و عوارض

• علائم در نوزادان: سیانوز (کبودی پوست، لب‌ها و ناخن‌ها به‌دلیل کاهش اکسیژن خون)، تنفس سریع و سخت، تغذیه ضعیف و عدم افزایش وزن، خستگی مفرط هنگام شیر خوردن
• علائم در کودکان و بزرگسالان: تنگی نفس (به‌ویژه با فعالیت بدنی)، خستگی و ضعف، تورم پاها و شکم، تپش قلب، عفونت‌های مکرر تنفسی، تأخیر در رشد و تکامل
• عوارض: نارسایی قلبی، آریتمی، اندوکاردیت (عفونت دریچه‌های قلب)، فشار خون ریوی، سکته مغزی (به‌دلیل لخته شدن خون در قلب)، و مرگ (در موارد شدید و درمان‌نشده)

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی بیماری مادرزادی قلب عبارتند از: سابقه خانوادگی (نقص مادرزادی قلب در اعضای خانواده)، عفونت‌های مادر در دوران بارداری (سرخجه، سیتومگالوویروس، توکسوپلاسموز)، مصرف الکل یا داروهای خاص توسط مادر (لیتیوم، ایزوترتینوئین)، دیابت مادر (در دوران بارداری)، سن بالای مادر (بیش از ۳۵ سال)، سندرم‌های ژنتیکی (سندرم داون، سندرم نونان، سندرم ترنر) و عوامل محیطی. تشخیص قبل از تولد با سونوگرافی داپلر و اکوکاردیوگرافی جنین و پس از تولد با اکوکاردیوگرافی (استاندارد طلایی)، الکتروکاردیوگرافی، عکس‌برداری قفسه سینه و کاتتریزاسیون قلبی انجام می‌شود.

نقش تغذیه در حمایت از درمان

تغذیه در بیماری مادرزادی قلب بر حفظ انرژی و پیشگیری از عوارض متمرکز است. نوزادان و کودکان با نقص قلبی اغلب به کالری بالا و تغذیه مکرر (با شیر غلیظ‌شده یا مکمل‌های کالری) نیاز دارند تا وزن کافی برای جراحی به دست آورند. مصرف پروتئین باکیفیت (گوشت، تخم‌مرغ، حبوبات) برای رشد و ترمیم بافت‌ها ضروری است. کلسیم و ویتامین D برای سلامت استخوان‌ها و قلب ضروری هستند. محدودیت مصرف نمک (در صورت نارسایی قلبی) و آهن (برای پیشگیری از کم‌خونی) توصیه می‌شود. همچنین مصرف مکمل‌های ویتامین‌ها و مواد معدنی (با مشورت پزشک) برای جبران کمبودها در کودکان با تغذیه ضعیف ضروری است.