بیماری عروق محیطی (PAD - گرفتگی عروق پا)

معرفی بیماری

بیماری عروق محیطی (PAD) که در بین مردم با نام‌های "گرفتگی عروق پا" یا "بیماری گرفتگی عضلات پا" نیز شناخته می‌شود، یک بیماری قلبی-عروقی است که در اثر تنگ شدن یا انسداد عروق خونی خارج از قلب و مغز (اغلب در پاها) ایجاد می‌شود. این تنگی معمولاً در اثر تجمع پلاک‌های چربی (آترواسکلروز) در دیواره عروق رخ می‌دهد و باعث کاهش جریان خون به اندام‌ها می‌شود. شایع‌ترین علامت PAD، درد یا گرفتگی در عضلات ساق پا هنگام راه رفتن (لنگش متناوب) است که با استراحت بهبود می‌یابد.

علائم و عوارض

• علائم اولیه: درد یا گرفتگی در عضلات ساق پا (لنگش متناوب) که با راه رفتن یا ورزش شروع و با استراحت (۲-۵ دقیقه) بهبود می‌یابد، بی‌حسی یا ضعف در پاها
• علائم پیشرفته: تغییر رنگ پوست (رنگ پریدگی یا کبودی)، کاهش رشد مو و ناخن‌های شکننده در پاها، کاهش دمای پوست پا (پاهای سرد)، زخم‌هایی که بهبود نمی‌یابند (به‌ویژه روی پاها)
• عوارض: زخم‌های مزمن و بهبودنیافته پا (که می‌توانند منجر به قطع عضو شوند)، گانگرن (مرگ بافت - نکروز)، افزایش خطر سکته قلبی و مغزی (به‌دلیل آترواسکلروز سیستمیک)، ناتوانی در راه رفتن و کاهش کیفیت زندگی

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی PAD عبارتند از: سیگار (شایع‌ترین عامل خطر)، دیابت، فشار خون بالا، چربی خون بالا، چاقی، سن بالا (بیشتر در بالای ۵۰ سال) و سابقه خانوادگی. تشخیص با معاینه بالینی (بررسی نبض پا و سمع عروق)، اندازه‌گیری شاخص مچ پا-بازویی (ABI) (نسبت فشار خون مچ پا به بازو - کاهش ABI نشان‌دهنده PAD است)، و تصویربرداری (سونوگرافی داپلر، آنژیوگرافی CT یا MRI) انجام می‌شود.

نقش تغذیه در پیشگیری و مدیریت

تغذیه نقش کلیدی در پیشگیری و مدیریت PAD دارد. پرهیز از سیگار و رژیم غذایی کم‌چرب و کم‌نمک برای کنترل فشار خون و کلسترول ضروری است. مصرف اسیدهای چرب امگا-۳ (ماهی‌های چرب، گردو، بذر کتان) به کاهش التهاب و بهبود گردش خون کمک می‌کنند. آنتی‌اکسیدان‌ها (ویتامین C، E، سلنیوم، روی) به محافظت از عروق در برابر آسیب اکسیداتیو کمک می‌کنند. میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و حبوبات برای کنترل قند خون، کاهش کلسترول و بهبود سلامت عروق ضروری هستند. محدودیت مصرف گوشت قرمز و چربی‌های اشباع و ترانس (که آترواسکلروز را تشدید می‌کنند) و کاهش وزن در افراد چاق توصیه می‌شود.