بیماری بهجت (زخم‌های دهان و تناسلی)

معرفی بیماری

بیماری بهجت یک بیماری نادر و مزمن خودایمنی و التهابی عروق (واسکولیت) است که با زخم‌های مکرر دهانی، زخم‌های تناسلی و التهاب چشم مشخص می‌شود. این بیماری که در بین مردم با نام‌های "بیماری زخم‌های دهانی" یا "بیماری التهابی عروق" نیز شناخته می‌شود، در خاورمیانه، آسیای شرقی و مدیترانه شیوع بیشتری دارد و معمولاً در سنین ۲۰-۴۰ سالگی شروع می‌شود.

علائم و عوارض

• علائم اصلی: زخم‌های دردناک دهانی (آفت) که حداقل ۳ بار در سال عود می‌کنند، زخم‌های تناسلی عمیق و دردناک (در آلت تناسلی، کیسه بیضه، واژن یا ولو)، التهاب چشم (یووئیت قدامی یا خلفی - که می‌تواند به نابینایی منجر شود)
• علائم دیگر: ضایعات پوستی (اریتم ندوزوم - برجستگی‌های قرمز و دردناک در پاها، آکنه‌های التهابی)، درد و تورم مفاصل (آرتریت)، التهاب عروق خونی (واسکولیت)، سردرد، تب
• عوارض: نابینایی (به‌دلیل یووئیت درمان‌نشده)، ترومبوز وریدی و شریانی (لخته شدن خون)، درگیری سیستم عصبی مرکزی (مننژیت، سکته مغزی، آنسفالیت - که می‌تواند به ناتوانی دائمی و مرگ منجر شود)، درگیری دستگاه گوارش (زخم‌های روده، خونریزی، سوراخ‌شدگی)، آنوریسم عروقی (گشاد شدن عروق که می‌تواند پارگی کرده و کشنده باشد)

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی بیماری بهجت عبارتند از: وجود ژن HLA-B51 (عامل ژنتیکی مهم)، جنسیت مذکر (شدت بیشتر در مردان)، سنین ۲۰-۴۰ سال، سابقه خانوادگی و عوامل محیطی (عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی محرک). تشخیص بیماری بهجت عمدتاً بالینی است و بر اساس وجود زخم‌های دهانی (به‌عنوان معیار اصلی) به‌همراه دو علامت از علائم دیگر (زخم‌های تناسلی، ضایعات چشمی، ضایعات پوستی یا تست پاترژی - واکنش پوستی به خراش) انجام می‌شود. آزمایش ژن HLA-B51 نیز به تشخیص کمک می‌کند.

نقش تغذیه در کاهش التهاب و کنترل علائم

تغذیه در بیماری بهجت بر کاهش التهاب و مدیریت زخم‌های دهانی متمرکز است. مصرف اسیدهای چرب امگا-۳ (ماهی‌های چرب، گردو، بذر کتان) و زردچوبه (کورکومین) با خواص ضدالتهابی قوی به کاهش التهاب و شدت حملات کمک می‌کنند. در زمان بروز زخم‌های دهانی، مصرف غذاهای نرم و خنک (ماست، سوپ، پوره، آب میوه‌های غیراسیدی) و پرهیز از غذاهای اسیدی (مرکبات، گوجه‌فرنگی)، تند و سفت (که زخم‌ها را تحریک می‌کنند) توصیه می‌شود. ویتامین C و روی به ترمیم زخم‌ها و تقویت سیستم ایمنی کمک می‌کنند. همچنین مصرف پروبیوتیک‌ها (ماست، کفیر) برای حفظ سلامت روده و کاهش التهاب سیستمیک مفید است.