سندرم گیلن-باره (فلج موقت)

معرفی بیماری

سندرم گیلن-باره (GBS) یک اختلال نادر و خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به اشتباه به اعصاب محیطی حمله می‌کند و باعث ضعف عضلانی، بی‌حسی و گاهی فلج می‌شود. این بیماری که در بین مردم با نام‌های "فلج موقت" یا "بیماری ضعف ناگهانی عضلات" نیز شناخته می‌شود، معمولاً چند روز تا چند هفته پس از یک عفونت (معمولاً تنفسی یا گوارشی) شروع می‌شود. GBS می‌تواند در هر سنی رخ دهد و در صورت تشخیص و درمان زودهنگام، بیشتر بیماران بهبودی کامل پیدا می‌کنند، اما در موارد شدید می‌تواند به ناتوانی دائمی و حتی مرگ منجر شود.

علائم و عوارض

• علائم اولیه: بی‌حسی و گزگز در انگشتان دست و پا (که به‌تدریج به سمت بالا حرکت می‌کند)، ضعف عضلانی در پاها (که به بازوها و صورت گسترش می‌یابد)، درد در پشت یا پاها (ممکن است شبیه گرفتگی عضلانی باشد)
• علائم پیشرفته: ضعف شدید عضلات (تا حد فلج کامل)، دشواری در راه رفتن و تعادل، دشواری در تنفس (به‌دلیل ضعف عضلات تنفسی - یک اورژانس پزشکی)، اختلال در بلع و تکلم، کاهش یا از دست دادن رفلکس‌ها
• عوارض: نارسایی تنفسی (نیاز به تهویه مکانیکی)، اختلال در عملکرد قلب و فشار خون (آریتمی، افت یا افزایش فشار خون)، ترومبوز ورید عمقی (DVT) به‌دلیل بی‌حرکتی طولانی، زخم بستر، اختلال در عملکرد مثانه و روده، و مرگ (در موارد شدید و درمان‌نشده)

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی GBS عبارتند از: عفونت‌های ویروسی و باکتریایی (به‌ویژه عفونت با کمپیلوباکتر ژژونی، سیتومگالوویروس، ویروس اپشتین-بار، زیکا)، سنین بالا و جنسیت مذکر (شیوع بیشتر). تشخیص با معاینه بالینی (بررسی الگوی ضعف عضلانی و رفلکس‌ها)، آزمایش مایع مغزی-نخاعی (افزایش پروتئین در مایع نخاعی با تعداد سلول‌های طبیعی - دیسوسیاسیون آلبومینوسیتولوژیک)، و تست‌های الکتروفیزیولوژیک (نوار عصب و عضله - EMG و مطالعات هدایت عصبی که کاهش سرعت هدایت عصبی را نشان می‌دهد) انجام می‌شود.

نقش تغذیه در بهبودی و توانبخشی

تغذیه در سندرم گیلن-باره بر حمایت از بهبودی عضلات و پیشگیری از عوارض متمرکز است. در مرحله حاد، ممکن است بیمار به تغذیه وریدی یا لوله‌ای نیاز داشته باشد. در دوران نقاهت، مصرف پروتئین باکیفیت (گوشت، تخم‌مرغ، حبوبات) برای ترمیم بافت‌های عصبی و عضلانی ضروری است. ویتامین‌های گروه B (به‌ویژه B12، B1 و B6) برای ترمیم اعصاب و بهبود عملکرد سیستم عصبی حیاتی هستند. آنتی‌اکسیدان‌ها (ویتامین C، E، سلنیوم) به کاهش التهاب و محافظت از سلول‌های عصبی کمک می‌کنند. همچنین مصرف اسیدهای چرب امگا-۳ (ماهی‌های چرب، گردو، بذر کتان) به کاهش التهاب و حمایت از سیستم ایمنی کمک می‌کند.