اسپوندیلیت آنکیلوزان (خشکی مفاصل ستون فقرات)

معرفی بیماری

اسپوندیلیت آنکیلوزان که در بین مردم با نام‌های "خشکی مفاصل ستون فقرات" یا "بیماری خشکی کمر" نیز شناخته می‌شود، یک نوع آرتریت التهابی مزمن و پیشرونده است که عمدتاً ستون فقرات و مفاصل ساکروایلیاک (لگن) را درگیر می‌کند. در این بیماری، مهره‌های ستون فقرات به‌تدریج به یکدیگر جوش می‌خورند و باعث سفتی، خشکی و کاهش انعطاف‌پذیری کمر می‌شوند. این بیماری در مردان (۳ برابر شایع‌تر) و در سنین ۲۰-۴۰ سالگی بیشتر دیده می‌شود و با ژن HLA-B27 ارتباط قوی دارد.

علائم و عوارض

• علائم اولیه: درد و سفتی مزمن در ناحیه کمر و باسن (که با استراحت بدتر و با فعالیت بدنی و ورزش بهبود می‌یابد)، سفتی صبحگاهی که بیش از ۳۰ دقیقه طول می‌کشد
• علائم پیشرفته: کاهش انعطاف‌پذیری ستون فقرات، خمیدگی پیشرونده به جلو (کیفوز)، درد و التهاب در مفاصل دیگر (شانه‌ها، زانوها، لگن)
• عوارض: جوش خوردن مهره‌ها و ستون فقرات (که می‌تواند باعث کاهش قد و محدودیت حرکتی شود)، درگیری چشم‌ها (یووئیت قدامی - التهاب عنبیه و درد و قرمزی چشم)، درگیری قلب (آئورتیت - التهاب آئورت، نارسایی دریچه آئورت)، پوکی استخوان و افزایش خطر شکستگی ستون فقرات، فیبروز ریوی (در موارد نادر)

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی اسپوندیلیت آنکیلوزان عبارتند از: جنسیت مذکر (۳ برابر شایع‌تر)، سنین ۲۰-۴۰ سال، وجود ژن HLA-B27 (بیش از ۹۰٪ بیماران این ژن را دارند) و سابقه خانوادگی. تشخیص با معاینه بالینی (بررسی دامنه حرکتی کمر و درد ساکروایلیاک)، آزمایش خون (وجود ژن HLA-B27 و افزایش CRP و ESR - نشانگرهای التهابی)، و تصویربرداری (MRI و سی‌تی اسکن برای مشاهده التهاب مفاصل ساکروایلیاک و جوش خوردگی مهره‌ها) انجام می‌شود.

نقش تغذیه در مدیریت بیماری

تغذیه در اسپوندیلیت آنکیلوزان بر کاهش التهاب و پیشگیری از پوکی استخوان متمرکز است. مصرف اسیدهای چرب امگا-۳ (ماهی‌های چرب، گردو، بذر کتان) و زردچوبه (کورکومین) با خواص ضدالتهابی قوی به کاهش درد و سفتی مفاصل کمک می‌کنند. کلسیم و ویتامین D (لبنیات، ماهی، نور خورشید) برای سلامت استخوان‌ها و پیشگیری از پوکی استخوان ضروری هستند. آنتی‌اکسیدان‌ها (ویتامین C، E، سلنیوم) به کاهش استرس اکسیداتیو و التهاب کمک می‌کنند. همچنین مصرف فیبر بالا (میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل) برای بهبود عملکرد گوارش و کاهش التهاب سیستمیک، و پرهیز از غذاهای فرآوری‌شده و چربی‌های اشباع و ترانس (که التهاب را افزایش می‌دهند) توصیه می‌شود.