سندرم شوگرن (بیماری خشکی چشم و دهان)

معرفی بیماری

سندرم شوگرن یک بیماری خودایمنی مزمن است که با خشکی شدید چشم‌ها و دهان به دلیل تخریب غدد اشکی و بزاقی توسط سیستم ایمنی مشخص می‌شود. این بیماری در بین مردم با نام‌های "بیماری خشکی چشم" یا "خشکی مزمن دهان" نیز شناخته می‌شود. شوگرن می‌تواند به‌صورت اولیه (تنها به تنهایی) یا ثانویه (همراه با سایر بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس یا آرتریت روماتوئید) بروز کند و در زنان (۹ برابر بیشتر از مردان) و افراد میانسال شیوع بیشتری دارد.

علائم و عوارض

• علائم اصلی: خشکی شدید چشم‌ها (احساس شن‌ریزه، سوزش، قرمزی، تاری دید)، خشکی دهان (احساس چسبندگی، دشواری در بلع و صحبت کردن، افزایش پوسیدگی دندان‌ها)
• علائم دیگر: خشکی پوست و واژن، خستگی شدید، درد مفاصل، بزرگ شدن غدد بزاقی (به‌ویژه غدد پاروتید زیر گوش)، سرفه خشک (به‌دلیل خشکی مجاری تنفسی)
• عوارض: پوسیدگی شدید دندان‌ها و بیماری لثه (به‌دلیل کاهش بزاق)، عفونت‌های مکرر چشم، زخم قرنیه، افزایش خطر لنفوم (سرطان غدد لنفاوی)، درگیری کلیه‌ها (نفریت بینابینی)، نوروپاتی محیطی (بی‌حسی و گزگز دست و پا)

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی سندرم شوگرن عبارتند از: جنسیت زن (۹ برابر شایع‌تر)، سنین ۴۰-۶۰ سال، سابقه خانوادگی بیماری‌های خودایمنی و ابتلا به سایر بیماری‌های خودایمنی (مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس). تشخیص با معاینه بالینی، آزمایش خون (وجود آنتی‌بادی‌های ضد SS-A (Ro) و ضد SS-B (La))، تست شیرمر (اندازه‌گیری تولید اشک)، بیوپسی غده بزاقی (از لب) و سیالوگرافی (تصویربرداری از غدد بزاقی) انجام می‌شود.

نقش تغذیه در مدیریت بیماری

تغذیه در سندرم شوگرن بر مدیریت خشکی دهان و کاهش التهاب متمرکز است. مصرف غذاهای مرطوب و نرم (سوپ، پوره، ماست، سس) و نوشیدن مایعات فراوان (آب، دمنوش‌های گیاهی) برای کاهش خشکی دهان و تسهیل بلع ضروری است. مکیدن تکه‌های یخ یا آدامس بدون قند (حاوی زایلیتول) به تحریک تولید بزاق کمک می‌کند. مصرف اسیدهای چرب امگا-۳ (ماهی‌های چرب، گردو، بذر کتان) به کاهش التهاب غدد کمک می‌کنند. پرهیز از غذاهای خشک، تند، اسیدی و قندهای ساده (که پوسیدگی دندان را افزایش می‌دهند) و مصرف ویتامین C و روی برای تقویت سیستم ایمنی و سلامت بافت‌ها توصیه می‌شود.