ملانوما (Melanoma)

معرفی بیماری

ملانوما خطرناک‌ترین نوع سرطان پوست است که از ملانوسیت‌ها (سلول‌های تولیدکننده رنگدانه ملانین) منشأ می‌گیرد. این سرطان می‌تواند در هر قسمتی از پوست (حتی در مناطقی که در معرض نور خورشید نیستند) و همچنین در چشم‌ها و غشاهای مخاطی ایجاد شود. ملانوما در مقایسه با سایر سرطان‌های پوست، بسیار تهاجمی‌تر است و به‌سرعت می‌تواند به سایر اندام‌ها متاستاز دهد. با تشخیص زودهنگام، میزان بهبودی بالاست، اما در مراحل پیشرفته، درمان دشوار است.

علائم و عوارض

• قانون ABCDE برای تشخیص: A (Asymmetry - عدم تقارن): یک نیمه خال با نیمه دیگر متفاوت است. B (Border - مرز): مرزهای ناهموار، دندانه‌دار یا نامنظم. C (Color - رنگ): رنگ غیریکنواخت (ترکیبی از قهوه‌ای، سیاه، قرمز، سفید یا آبی). D (Diameter - قطر): قطر بیشتر از ۶ میلی‌متر (اندازه پاک‌کن مداد). E (Evolving - تغییر): تغییر در اندازه، شکل، رنگ یا ایجاد علائم جدید (خارش، خونریزی)
• علائم پیشرفته: خارش یا خونریزی از ضایعه، بزرگ شدن غدد لنفاوی مجاور، کاهش وزن، خستگی، درد استخوان (در صورت متاستاز)
• عوارض: گسترش به بافت‌های اطراف (موضعی - تهاجم عمیق به پوست و بافت زیر جلدی)، متاستاز به غدد لنفاوی منطقه‌ای، ریه‌ها، کبد، مغز و استخوان‌ها (در مراحل پیشرفته)، و مرگ (در صورت عدم درمان یا تشخیص دیرهنگام)

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی ملانوما عبارتند از: قرار گرفتن شدید و گاه‌به‌گاه در معرض نور UV (آفتاب‌سوختگی شدید - به‌ویژه در کودکی)، پوست روشن، سابقه آفتاب‌سوختگی شدید، سابقه ملانوما یا سایر سرطان‌های پوست، سابقه خانوادگی، خال‌های متعدد (بیش از ۵۰ عدد)، خال‌های غیرعادی (دیسپلاستیک) و نقص ایمنی. تشخیص با درماتوسکوپی (معاینه دقیق با بزرگ‌نمایی)، بیوپسی (برش کامل ضایعه) و در صورت تأیید، بررسی غدد لنفاوی (بیوپسی گارد سِن) و تصویربرداری (CT، PET-CT، MRI) برای ارزیابی مرحله بیماری انجام می‌شود.

نقش تغذیه در پیشگیری و حمایت از درمان

پیشگیری از ملانوما با محافظت در برابر نور خورشید (استفاده از ضدآفتاب با SPF ۳۰ یا بالاتر، پوشیدن لباس‌های محافظ، کلاه و عینک آفتابی، پرهیز از سولاریوم) انجام می‌شود. تغذیه می‌تواند به محافظت از پوست کمک کند. مصرف آنتی‌اکسیدان‌ها (ویتامین C، E، سلنیوم، روی، کاروتنوئیدها) از سلول‌های پوست در برابر آسیب UV محافظت می‌کند. لیکوپن (گوجه‌فرنگی پخته) و چای سبز با خواص ضدسرطانی مفید هستند. اسیدهای چرب امگا-۳ (ماهی‌های چرب، گردو، بذر کتان) به کاهش التهاب پوست کمک می‌کنند. در طول درمان (به‌ویژه ایمونوتراپی و هدفمند)، مصرف پروتئین باکیفیت و کالری کافی برای حفظ وزن و کاهش عوارض ضروری است.