لوسمی (Leukemia)

معرفی بیماری

لوسمی یک سرطان بافت‌های خون‌ساز بدن (مغز استخوان و سیستم لنفاوی) است که با تولید بیش از حد گلبول‌های سفید نابالغ مشخص می‌شود. این بیماری به چهار نوع اصلی تقسیم می‌شود: لوسمی لنفوسیتی حاد (ALL) – شایع‌ترین در کودکان، لوسمی میلوئیدی حاد (AML) – شایع‌ترین در بزرگسالان، لوسمی لنفوسیتی مزمن (CLL) – شایع‌ترین لوسمی در بزرگسالان، و لوسمی میلوئیدی مزمن (CML). لوسمی سلول‌های سالم خون (گلبول‌های قرمز، پلاکت‌ها و گلبول‌های سفید طبیعی) را از بین می‌برد و باعث کم‌خونی، عفونت‌های مکرر و خونریزی می‌شود.

علائم و عوارض

• علائم عمومی: خستگی و ضعف شدید، تب و تعریق شبانه، عفونت‌های مکرر (به‌دلیل کاهش گلبول‌های سفید سالم)، کبودی آسان و خونریزی (به‌دلیل کاهش پلاکت‌ها)، کاهش وزن، بی‌اشتهایی
• علائم خاص (بسته به نوع): بزرگ شدن غدد لنفاوی، بزرگ شدن طحال (اسپلنومگالی) که می‌تواند باعث درد یا احساس پری در سمت چپ شکم شود، درد استخوان (به‌ویژه در AML و ALL)، سردرد و تشنج (در صورت درگیری سیستم عصبی مرکزی - در ALL)
• عوارض: کم‌خونی شدید (نیاز به تزریق خون)، عفونت‌های شدید (سپسیس)، خونریزی مغزی (به‌دلیل کاهش پلاکت‌ها)، نارسایی اندام‌ها (به‌دلیل درگیری مغز استخوان و سایر اندام‌ها)، و مرگ (در صورت عدم درمان)

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی لوسمی عبارتند از: قرار گرفتن در معرض تابش یونیزان (اشعه، شیمی‌درمانی قبلی)، مواجهه با مواد شیمیایی (بنزن، فرمالدئید)، سیگار، سابقه خانوادگی، برخی بیماری‌های ژنتیکی (سندرم داون)، عفونت‌های ویروسی (HTLV-1، Epstein-Barr)، و نقص ایمنی. تشخیص با آزمایش خون کامل (CBC) (که افزایش گلبول‌های سفید و کاهش سایر سلول‌ها را نشان می‌دهد)، بیوپسی مغز استخوان (استاندارد طلایی برای تشخیص و تایپ لوسمی) و آزمایشات ژنتیکی (کاریوتایپ و FISH) انجام می‌شود.

نقش تغذیه در حمایت از درمان

تغذیه در طول درمان لوسمی (شیمی‌درمانی، رادیوتراپی، پیوند مغز استخوان) برای حفظ وزن، تقویت سیستم ایمنی و کاهش عوارض ضروری است. مصرف پروتئین باکیفیت (گوشت، تخم‌مرغ، حبوبات) برای ترمیم بافت‌ها و تولید سلول‌های خونی جدید حیاتی است. ویتامین C (مرکبات، کیوی، فلفل دلمه‌ای) و روی (گوشت، تخمه کدو، جگر) به تقویت سیستم ایمنی و کاهش عفونت‌ها کمک می‌کنند. اسیدفولیک و ویتامین B12 (جگر، سبزیجات برگ سبز، گوشت) برای تولید گلبول‌های قرمز ضروری هستند. مصرف مایعات فراوان برای جلوگیری از کم‌آبی و دفع سموم شیمی‌درمانی توصیه می‌شود. در صورت کاهش اشتها و تهوع، وعده‌های غذایی کوچک و مکرر (۵-۶ وعده در روز) مفید است.