سرطان پانکراس (Pancreatic Cancer)

معرفی بیماری

سرطان پانکراس یکی از کشنده‌ترین سرطان‌ها با میزان بقای پایین است که از سلول‌های لوزالمعده (پانکراس) منشأ می‌گیرد. شایع‌ترین نوع آن آدنوکارسینوم مجاری پانکراس (PDAC) است که حدود ۹۰٪ موارد را تشکیل می‌دهد. این بیماری معمولاً در مراحل پیشرفته تشخیص داده می‌شود و علائم آن اغلب غیراختصاصی است. با وجود پیشرفت‌های درمانی، میزان بقای ۵ ساله این سرطان هنوز کمتر از ۱۰٪ است.

علائم و عوارض

• علائم اولیه (اغلب بدون علامت یا غیراختصاصی): درد مبهم در ناحیه فوقانی شکم یا کمر، کاهش اشتها، کاهش وزن، خستگی
• علائم پیشرفته: یرقان (زردی پوست و چشم‌ها – علامت شایع در سرطان سر پانکراس)، درد شدید شکم که به پشت انتشار می‌یابد، تهوع و استفراغ، اسهال چرب (استئاتوره – به‌دلیل نارسایی برون‌ریز پانکراس)، دیابت جدید یا بدتر شدن دیابت موجود
• عوارض: انسداد مجرای صفراوی (که می‌تواند باعث عفونت و کلانژیت شود)، نارسایی برون‌ریز پانکراس (سوءجذب و کاهش وزن)، دیابت، ترومبوز ورید عمقی (DVT)، متاستاز به کبد (شایع‌ترین)، ریه‌ها، صفاق و غدد لنفاوی، و مرگ

عوامل خطر و تشخیص

عوامل خطر اصلی سرطان پانکراس عبارتند از: سیگار (شایع‌ترین عامل خطر قابل‌پیشگیری)، چاقی، دیابت (به‌ویژه دیابت نوع ۲)، سابقه خانوادگی و جهش‌های ژنتیکی (BRCA1/2، سندرم لینچ، پانکراتیت ارثی)، پانکراتیت مزمن، سن بالا (بیشتر در بالای ۶۰ سال) و جنسیت مذکر. تشخیص با سی‌تی اسکن (با کنتراست)، MRI، سونوگرافی آندوسکوپی (EUS) و بیوپسی (با هدایت EUS یا CT) انجام می‌شود.

نقش تغذیه در پیشگیری و حمایت از درمان

تغذیه در پیشگیری از سرطان پانکراس با پرهیز از سیگار، کنترل وزن و رژیم غذایی سالم انجام می‌شود. مصرف میوه‌ها و سبزیجات (به‌ویژه سبزیجات چلیپایی و مرکبات) و غلات کامل به کاهش خطر کمک می‌کنند. محدودیت مصرف گوشت قرمز و فرآوری‌شده و قندهای ساده (برای کنترل دیابت و چاقی) توصیه می‌شود. در طول درمان، به‌دلیل نارسایی برون‌ریز پانکراس، مصرف آنزیم‌های پانکراس (با مشورت پزشک) و رژیم غذایی کم‌چرب و سرشار از کربوهیدرات‌های پیچیده برای جلوگیری از کاهش وزن ضروری است.