تب روماتیسمی (Rheumatic Fever)

معرفی بیماری

تب روماتیسمی یک بیماری التهابی حاد و خودایمنی است که به‌عنوان یک عارضه دیررس از عفونت با استرپتوکوک گروه A (گلودرد چرکی یا مخملک درمان‌نشده یا درمان‌ناقص) ایجاد می‌شود. در این بیماری، سیستم ایمنی به اشتباه به بافت‌های بدن (قلب، مفاصل، پوست و سیستم عصبی) حمله می‌کند و باعث التهاب می‌شود. تب روماتیسمی در کودکان و نوجوانان ۵-۱۵ سال شایع‌تر است و در کشورهای در حال توسعه و مناطق محروم شیوع بیشتری دارد. جدی‌ترین عارضه آن بیماری روماتیسمی قلبی (آسیب به دریچه‌های قلب) است که می‌تواند باعث نارسایی قلبی و مرگ شود.

علائم و عوارض

• علائم اصلی (معیارهای جونز): آرتریت مهاجر (التهاب و درد مفاصل بزرگ که از یک مفصل به مفصل دیگر حرکت می‌کند)، کاردیت (التهاب قلب - شامل میوکاردیت، اندوکاردیت و پریکاردیت)، ندول‌های زیرپوستی (توده‌های سخت و بدون درد زیر پوست، روی مفاصل)، اریتم مارژیناتوم (بثورات پوستی حلقه‌ای شکل)، کره سیدنهام (حرکات غیرارادی، ضعف عضلانی و بی‌ثباتی عاطفی)
• علائم دیگر: تب، درد شکم، خونریزی از بینی (اپیستاکسی)
• عوارض: بیماری روماتیسمی قلبی (آسیب دائمی به دریچه‌های قلب - تنگی یا نارسایی دریچه میترال و آئورت)، نارسایی قلبی، آریتمی، مرگ (در صورت آسیب شدید قلبی)

عوامل خطر و تشخیص

عفونت‌های مکرر استرپتوکوکی درمان‌نشده، سن ۵-۱۵ سال، زندگی در مناطق محروم، و سابقه خانوادگی از عوامل خطر هستند. تشخیص بر اساس معیارهای جونز (وجود ۲ معیار اصلی یا ۱ معیار اصلی و ۲ معیار فرعی) و با تأیید عفونت استرپتوکوکی قبلی (آزمایش ASO تیتر بالا) انجام می‌شود.

نقش تغذیه در پیشگیری و مدیریت

پیشگیری از تب روماتیسمی با درمان کامل و مؤثر گلودرد چرکی با آنتی‌بیوتیک‌های مناسب (پنی‌سیلین) انجام می‌شود. در طول بیماری و برای پیشگیری از عود، پروفیلاکسی آنتی‌بیوتیکی طولانی‌مدت (معمولاً بنزاتین پنی‌سیلین هر ۴-۲۸ روز) ضروری است. تغذیه در بیماران مبتلا به بیماری روماتیسمی قلبی بر کاهش فشار بر قلب و مدیریت نارسایی قلبی متمرکز است: کاهش مصرف نمک (برای کاهش احتباس مایعات و ادم) و مصرف غذاهای کم‌چرب و غنی از پتاسیم (موز، سیب‌زمینی، سبزیجات برگ سبز) برای جبران از دست دادن پتاسیم در صورت مصرف دیورتیک‌ها توصیه می‌شود.