پنوموسیستیس (Pneumocystis Pneumonia - PCP)

معرفی بیماری

پنوموسیستیس (یا پنومونی پنوموسیستیس کارینی - PCP) یک عفونت قارچی شدید و بالقوه کشنده ریه است که توسط قارچ پنوموسیستیس جیرووسی (سابقاً P. carinii) ایجاد می‌شود. این قارچ به‌طور گسترده در محیط وجود دارد و بیشتر افراد در دوران کودکی در معرض آن قرار می‌گیرند، اما در افراد با سیستم ایمنی ضعیف (بیماران HIV/AIDS (شایع‌ترین علت)، بیماران پیوندی، افرادی که شیمی‌درمانی یا کورتیکواستروئیدهای طولانی‌مدت دریافت می‌کنند) می‌تواند باعث عفونت شدید ریوی شود. PCP با تنگی نفس پیشرونده، سرفه خشک، تب و کاهش اکسیژن خون مشخص می‌شود و در صورت عدم درمان سریع، کشنده است (با مرگ‌ومیر ۱۰-۲۰٪ در بیماران HIV و ۴۰-۵۰٪ در سایر نقص‌های ایمنی).

علائم و عوارض

• علائم اولیه: تنگی نفس خفیف (با فعالیت)، سرفه خشک و غیرمولد، تب خفیف (۳۷.۵-۳۸ درجه)، خستگی
• علائم پیشرفته: تنگی نفس شدید (حتی در حالت استراحت)، سرفه خشک و شدید، تب بالا، درد قفسه سینه، سیانوز (کبودی لب‌ها و پوست به‌دلیل کاهش شدید اکسیژن)
• عوارض: نارسایی تنفسی، سندرم زجر تنفسی حاد (ARDS)، پنوموتوراکس (جمع شدن هوا در قفسه سینه)، شوک سپتیک، مرگ (در صورت عدم درمان)

عوامل خطر و تشخیص

HIV/AIDS (به‌ویژه با تعداد CD4 کمتر از ۲۰۰)، بیماران پیوندی، شیمی‌درمانی، مصرف طولانی کورتیکواستروئیدها، و نقص ایمنی مادرزادی از عوامل خطر هستند. تشخیص با عکس‌برداری از قفسه سینه (نشان‌دهنده کدورت‌های دوطرفه)، تست‌های عملکرد ریوی (کاهش اکسیژن خون) و آزمایش مستقیم خلط (ایمونوفلورسانس) یا برونکوسکوپی (BAL) انجام می‌شود.

نقش تغذیه در بهبودی و پیشگیری

پیشگیری از PCP در افراد با نقص ایمنی با تریمتوپریم-سولفامتوکسازول (با مشورت پزشک) انجام می‌شود. در طول درمان، تغذیه حمایتی برای بهبودی و کاهش عوارض ضروری است. مصرف پروتئین باکیفیت (گوشت، تخم‌مرغ، حبوبات) برای ترمیم بافت‌های ریوی و ساخت سلول‌های ایمنی حیاتی است. ویتامین C (مرکبات، کیوی، فلفل دلمه‌ای) و روی (گوشت، تخمه کدو، جگر) به مبارزه با عفونت و تقویت سیستم ایمنی کمک می‌کنند. مصرف مایعات فراوان (آب، آب میوه‌ها، سوپ) برای جلوگیری از کم‌آبی و رقیق کردن خلط توصیه می‌شود. در صورت تنگی نفس شدید، وعده‌های غذایی کوچک و مکرر (۵-۶ وعده در روز) و نشستن صاف هنگام غذا خوردن برای سهولت تنفس ضروری است.