سل ریوی (Pulmonary Tuberculosis)

معرفی بیماری

سل ریوی یک بیماری عفونی مزمن و مسری ریه است که توسط باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد می‌شود (همانند DIS-107 که قبلاً توضیح داده شد، اما اینجا بر شکل ریوی آن تمرکز داریم). سل ریوی شایع‌ترین نوع سل است (حدود ۸۰-۹۰٪ موارد) و با سرفه مزمن (بیش از ۳ هفته)، خلط خونی، تب و تعریق شبانه، کاهش وزن و خستگی مشخص می‌شود. این بیماری از طریق قطرات تنفسی منتقل می‌شود و در افراد با سیستم ایمنی ضعیف، سوءتغذیه، دیابت و سیگار شدیدتر است. درمان سل ریوی با رژیم ترکیبی آنتی‌بیوتیک‌ها (ایزونیازید، ریفامپیسین، اتامبوتول، پیرازینامید) به‌مدت ۶-۹ ماه انجام می‌شود.

علائم و عوارض

• علائم ریوی: سرفه مزمن (بیش از ۳ هفته)، خلط (با یا بدون خون)، درد قفسه سینه، تنگی نفس
• علائم عمومی: تب (معمولاً عصرها و همراه با تعریق شبانه)، کاهش وزن و بی‌اشتهایی، خستگی شدید، لرز
• عوارض: تخریب بافت ریه (حفره‌های ریوی)، پنوموتوراکس (جمع شدن هوا در قفسه سینه)، آمپیم (تجمع چرک در فضای پلور)، خونریزی ریوی (هموپتیزی شدید)، انتشار عفونت به سایر ارگان‌ها (سل میلیاری)

عوامل خطر و تشخیص

تماس با فرد مبتلا، سوءتغذیه، دیابت، سیگار، HIV/AIDS، و نقص ایمنی از عوامل خطر هستند. تشخیص با آزمایش خلط (میکروسکوپی و کشت)، عکس‌برداری از قفسه سینه (نمایش حفره‌ها و انفیلترات) و آزمایش مولکولی (GeneXpert) انجام می‌شود.

نقش تغذیه در بهبودی

تغذیه مناسب در درمان سل ریوی نقش حیاتی در بهبودی و کاهش عوارض دارد. مصرف کافی پروتئین باکیفیت (گوشت، تخم‌مرغ، لبنیات، حبوبات) برای ترمیم بافت‌های ریوی و تقویت سیستم ایمنی ضروری است. ویتامین D (ماهی‌های چرب، نور خورشید) و روی (گوشت، تخمه کدو، مغزها) به مبارزه با عفونت و کاهش التهاب کمک می‌کنند. رژیم غذایی باید پرکالری و سرشار از ویتامین‌های A و C (میوه‌ها و سبزیجات رنگی) برای بهبود سریع‌تر و کاهش عوارض باشد. همچنین مصرف مایعات فراوان (آب، آب میوه‌ها، سوپ) برای جلوگیری از کم‌آبی و دفع سموم توصیه می‌شود.