آمفیزم (Emphysema)

معرفی بیماری

آمفیزم یک بیماری مزمن و پیشرونده ریه است که با تخریب دیواره کیسه‌های هوایی (آلوئول‌ها) مشخص می‌شود. این تخریب باعث کاهش سطح تبادل اکسیژن و کاهش انعطاف‌پذیری ریه‌ها می‌شود و با تنگی نفس پیشرونده، سرفه مزمن، خس‌خس سینه و کاهش تحمل فعالیت بدنی همراه است. آمفیزم یکی از دو بیماری اصلی تشکیل‌دهنده بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) است و در بیش از ۹۰٪ موارد در اثر سیگار ایجاد می‌شود. این بیماری غیرقابل برگشت است و درمان‌ها بر مدیریت علائم و کند کردن پیشرفت بیماری متمرکز هستند.

علائم و عوارض

• علائم اولیه: تنگی نفس خفیف (معمولاً با فعالیت بدنی)، سرفه مزمن (معمولاً همراه با خلط)، خس‌خس سینه (ویزینگ)
• علائم پیشرفته: تنگی نفس شدید (حتی در حالت استراحت)، کاهش وزن و تحلیل عضلانی، سرفه مزمن همراه با خلط زیاد، سیانوز (کبودی لب‌ها و ناخن‌ها به‌دلیل کاهش اکسیژن)، کاهش تحمل فعالیت بدنی
• عوارض: نارسایی تنفسی، پنوموتوراکس (جمع شدن هوا در قفسه سینه)، عفونت‌های مکرر تنفسی، فشار خون ریوی (افزایش فشار خون در ریه‌ها)، نارسایی قلبی راست (کورپولمونال)

عوامل خطر و تشخیص

سیگار (شایع‌ترین علت)، قرار گرفتن در معرض دود سیگار، آلودگی هوا، گرد و غبار شغلی، کمبود مادرزادی آلفا-۱ آنتی‌تریپسین (نادر)، و پیری از عوامل خطر هستند. تشخیص با تست‌های عملکرد ریوی (اسپیرومتری - کاهش FEV1/FVC)، عکس‌برداری از قفسه سینه و در موارد شدید، با سنجش گازهای خون شریانی انجام می‌شود.

نقش تغذیه در مدیریت بیماری

تغذیه در آمفیزم بر حفظ وزن، تقویت عضلات تنفسی و کاهش التهاب متمرکز است. با توجه به افزایش نیاز انرژی و کاهش اشتها در بیماران، مصرف غذاهای پرکالری و غنی از مواد مغذی (آجیل، کره بادام زمینی، روغن زیتون، تخم‌مرغ، ماهی) برای جلوگیری از کاهش وزن و تحلیل عضلانی ضروری است. پروتئین باکیفیت (گوشت، تخم‌مرغ، حبوبات) برای حفظ و تقویت عضلات تنفسی (دیافراگم و عضلات بین دنده‌ای) حیاتی است. ویتامین C و آنتی‌اکسیدان‌ها (مرکبات، کیوی، فلفل دلمه‌ای) به کاهش التهاب ریه و محافظت از سلول‌ها کمک می‌کنند. همچنین مصرف وعده‌های غذایی کوچک و مکرر (۵-۶ وعده در روز) و نشستن صاف هنگام غذا خوردن برای سهولت تنفس توصیه می‌شود.