سارکوئیدوز (Sarcoidosis)

معرفی بیماری

سارکوئیدوز یک بیماری التهابی مزمن و سیستمیک است که با تشکیل گرانولوم‌ها (توده‌های سلولی التهابی) در اندام‌های مختلف بدن، به‌ویژه ریه‌ها و غدد لنفاوی مشخص می‌شود. علت دقیق سارکوئیدوز ناشناخته است، اما احتمالاً یک پاسخ ایمنی غیرطبیعی به یک محرک ناشناخته (عفونت، مواد شیمیایی) در افراد با استعداد ژنتیکی است. سارکوئیدوز در هر سنی رخ می‌دهد، اما در بزرگسالان ۲۰-۴۰ ساله (به‌ویژه زنان و افراد آفریقایی-آمریکایی) شایع‌تر است. این بیماری می‌تواند خفیف و خودمحدودشونده باشد یا مزمن و پیشرونده و منجر به فیبروز ریوی و نارسایی اندام‌ها شود.

علائم و عوارض

• علائم عمومی: خستگی مزمن، کاهش وزن، تب خفیف، تعریق شبانه
• علائم ریوی (شایع‌ترین): تنگی نفس، سرفه خشک و مداوم، درد قفسه سینه، خس‌خس سینه (در موارد شدید)
• علائم پوستی: ندول‌های قرمز-بنفش (اریتم ندوزوم) در ساق پاها، لکه‌های پوستی (لکه‌های قرمز یا بنفش)، زخم‌های پوستی
• علائم چشمی: قرمزی و درد چشم (یووئیت)، تاری دید، حساسیت به نور، در موارد شدید: گلوکوم و آب مروارید
• عوارض: فیبروز ریوی و نارسایی تنفسی (در ۱۰-۲۰٪ موارد)، درگیری قلب (آریتمی، نارسایی قلبی)، درگیری سیستم عصبی (نوروپاتی)، نارسایی کلیوی (به‌دلیل افزایش کلسیم خون)

عوامل خطر و تشخیص

سن ۲۰-۴۰ سال، جنسیت زن، نژاد (آفریقایی-آمریکایی)، سابقه خانوادگی، و تماس با برخی محرک‌های محیطی از عوامل خطر هستند. تشخیص با عکس‌برداری از قفسه سینه (بزرگ شدن غدد لنفاوی مدیاستن)، تست‌های عملکرد ریوی، آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE) در خون (افزایش)، و بیوپسی از غدد لنفاوی یا ریه انجام می‌شود.

نقش تغذیه در مدیریت بیماری

تغذیه در سارکوئیدوز بر کاهش التهاب و حمایت از سیستم ایمنی متمرکز است. مصرف اسیدهای چرب امگا-۳ (ماهی‌های چرب، گردو، بذر کتان) و زردچوبه (کورکومین) با خواص ضدالتهابی قوی به کاهش التهاب و علائم کمک می‌کنند. آنتی‌اکسیدان‌ها (ویتامین C، E، سلنیوم، روی) به محافظت از سلول‌ها در برابر آسیب اکسیداتیو کمک می‌کنند. در صورت افزایش کلسیم خون (هایپرکلسمی)، مصرف کلسیم و ویتامین D باید با مشورت پزشک محدود شود. همچنین مصرف غذاهای کم‌قند و پرهیز از غذاهای فرآوری‌شده برای کاهش التهاب سیستمیک توصیه می‌شود.