فیبروز ریوی ایدیوپاتیک (IPF)

معرفی بیماری

فیبروز ریوی ایدیوپاتیک (IPF) یک بیماری مزمن، پیشرونده و کشنده ریه است که با زخم‌شدگی (فیبروز) و ضخیم‌شدن غیرطبیعی بافت ریه مشخص می‌شود. این زخم‌شدگی باعث کاهش انعطاف‌پذیری ریه‌ها و اختلال در تبادل اکسیژن می‌شود و با تنگی نفس پیشرونده، سرفه مزمن خشک، خستگی و کاهش وزن همراه است. IPF یک بیماری نادر است و علت دقیق آن ناشناخته است (ایدیوپاتیک)، اما عوامل ژنتیکی، محیطی (استنشاق گرد و غبار، دود سیگار) و ریفلاکس معده در بروز آن نقش دارند. امید به زندگی پس از تشخیص معمولاً ۳-۵ سال است و درمان‌های دارویی جدید (نینتیدانیب، پیرفنیدون) می‌توانند روند پیشرفت بیماری را کند کنند.

علائم و عوارض

• علائم اولیه: تنگی نفس خفیف (به‌ویژه هنگام فعالیت بدنی)، سرفه خشک و مداوم، خستگی
• علائم پیشرفته: تنگی نفس شدید (حتی در حالت استراحت)، سرفه مزمن، کاهش وزن و بی‌اشتهایی، درد قفسه سینه، توده‌های انگشتی (کلوپینگ - بزرگ شدن نوک انگشتان)، سیانوز (کبودی لب‌ها و پوست به‌دلیل کمبود اکسیژن)
• عوارض: نارسایی تنفسی، فشار خون ریوی (افزایش فشار خون در ریه‌ها)، سرطان ریه (افزایش خطر)، پنوموتوراکس (جمع شدن هوا در قفسه سینه)، مرگ (معمولاً به‌دلیل نارسایی تنفسی یا عوارض قلبی)

عوامل خطر و تشخیص

سن بالای ۵۰ سال، سیگار، سابقه خانوادگی، قرار گرفتن در معرض گرد و غبار (فلز، چوب، سنگ)، ریفلاکس معده، و عفونت‌های ویروسی از عوامل خطر هستند. تشخیص با عکس‌برداری (HRCT) (که نمای شانه عسلکی را نشان می‌دهد)، تست‌های عملکرد ریوی (کاهش ظرفیت حیاتی اجباری) و در موارد نامشخص، بیوپسی ریه انجام می‌شود.

نقش تغذیه در مدیریت بیماری

تغذیه در IPF بر حفظ وزن، تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب متمرکز است. با توجه به افزایش نیاز انرژی و کاهش اشتها در بیماران، مصرف غذاهای پرکالری و غنی از مواد مغذی (آجیل، کره بادام زمینی، روغن زیتون، تخم‌مرغ، ماهی) برای جلوگیری از کاهش وزن توصیه می‌شود. اسیدهای چرب امگا-۳ (ماهی‌های چرب، گردو، بذر کتان) و آنتی‌اکسیدان‌ها (ویتامین C، E، سلنیوم، روی) به کاهش التهاب ریه و محافظت از سلول‌ها کمک می‌کنند. در صورت تنگی نفس، وعده‌های غذایی کوچک و مکرر (۵-۶ وعده در روز) و نشستن صاف هنگام غذا خوردن (برای سهولت تنفس) توصیه می‌شود.