عفونت با ویروس اپشتین-بار (Epstein-Barr Virus)

معرفی بیماری

عفونت با ویروس اپشتین-بار (EBV) که به مونونوکلئوز عفونی یا بیماری بوسیدن (Kissing Disease) نیز معروف است، یک عفونت ویروسی بسیار شایع است که توسط ویروس هرپس انسانی نوع ۴ ایجاد می‌شود. EBV یکی از شایع‌ترین ویروس‌های جهان است و بیش از ۹۰٪ بزرگسالان در طول زندگی به آن مبتلا می‌شوند. این ویروس از طریق بزاق (بوسیدن، به اشتراک گذاشتن لیوان یا غذا) منتقل می‌شود و معمولاً در نوجوانان و جوانان باعث بیماری حاد (با تب، گلودرد و خستگی شدید) می‌شود. در کودکان، عفونت اغلب بدون علامت یا با علائم خفیف است. پس از بهبودی، ویروس برای همیشه در بدن (در سلول‌های B لنفوسیت‌ها) باقی می‌ماند و می‌تواند در شرایط تضعیف ایمنی مجدداً فعال شود.

علائم و عوارض

• سه‌گانه کلاسیک: تب (معمولاً ۳۸-۳۹ درجه)، گلودرد شدید (با لوزه‌های متورم و پوشیده از ترشحات سفید)، خستگی مفرط و طولانی (ممکن است هفته‌ها تا ماه‌ها ادامه یابد)
• علائم دیگر: بزرگ شدن غدد لنفاوی (به‌ویژه گردن)، بزرگ شدن کبد و طحال (اسپلنومگالی)، بثورات پوستی (به‌ویژه پس از مصرف آموکسی‌سیلین)، کاهش اشتها، تعریق شبانه
• عوارض: پارگی طحال (نادر اما اورژانسی)، هپاتیت، آنسفالیت، کم‌خونی، پورپورای ترومبوسیتوپنیک، افزایش خطر لنفوم هاجکین و برخی سرطان‌ها (در عفونت مزمن)

عوامل خطر و تشخیص

سن (نوجوانان و جوانان)، تماس نزدیک با افراد مبتلا، سیستم ایمنی ضعیف (بیماران پیوندی، HIV) از عوامل خطر هستند. تشخیص با آزمایش خون (تشخیص آنتی‌بادی‌های EBV، آزمایش مونونوکلئوز) و در موارد شدید، با PCR انجام می‌شود. درمان عمدتاً حمایتی (استراحت، مایعات، مسکن‌ها) است و در موارد شدید، کورتیکواستروئیدها تجویز می‌شود.

نقش تغذیه در بهبودی

تغذیه مناسب در طول عفونت EBV برای کاهش خستگی و تقویت سیستم ایمنی حیاتی است. مصرف مایعات فراوان (آب، دمنوش‌ها، سوپ، آب میوه‌ها) برای جلوگیری از کم‌آبی ناشی از تب و گلودرد ضروری است. ویتامین C (مرکبات، کیوی، فلفل دلمه‌ای) و روی (گوشت، تخمه کدو، جگر) به مبارزه با ویروس و تقویت سیستم ایمنی کمک می‌کنند. با توجه به گلودرد شدید، مصرف غذاهای نرم و خنک (ماست، سوپ، پوره، فرنی، بستنی) و پرهیز از غذاهای اسیدی یا سفت (که گلو را تحریک می‌کنند) توصیه می‌شود. همچنین مصرف کافی پروتئین (تخم‌مرغ، مرغ، حبوبات) برای ترمیم بافت‌ها و کاهش خستگی ضروری است.