جذام (لپراسی)

معرفی بیماری

جذام یا لپراسی یک بیماری مزمن عفونی است که توسط باکتری مایکوباکتریوم لپرا ایجاد می‌شود و عمدتاً اعصاب محیطی، پوست، چشم‌ها و غشاهای مخاطی دستگاه تنفسی فوقانی را درگیر می‌کند. این بیماری که از دوران باستان شناخته شده است، امروزه با درمان‌های ترکیبی آنتی‌بیوتیکی کاملاً قابل درمان است. جذام عمدتاً در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری (مانند هند، برزیل، اندونزی و برخی کشورهای آفریقایی) دیده می‌شود و انتقال آن از طریق تماس طولانی و نزدیک با افراد درمان‌نشده صورت می‌گیرد.

علائم و عوارض

• علائم پوستی: لکه‌های پوستی کم‌رنگ یا قرمز با بی‌حسی در آن ناحیه، ضایعات برجسته (ندول)، خشکی و ضخیم شدن پوست، زخم‌های پوستی بدون درد
• علائم عصبی: بی‌حسی و گزگز در دست‌ها و پاها، ضعف عضلانی، افتادگی پلک، کاهش قدرت بینایی، از بین رفتن حس دما و لمس
• عوارض در صورت عدم درمان: تخریب اعصاب محیطی (منجر به ناتوانی دائمی مانند پنجه‌شدن دست)، زخم‌های عمیق پا، کوری، تغییر شکل‌های صورت و بینی، آتروفی عضلات

عوامل خطر و درمان

تماس طولانی با افراد درمان‌نشده، زندگی در مناطق آندمیک، سیستم ایمنی ضعیف (مانند مبتلایان به HIV یا سوءتغذیه) و فقر (که دسترسی به مراقبت‌های بهداشتی را محدود می‌کند) از عوامل خطر هستند. تشخیص جذام با معاینه بالینی، بیوپسی پوست و آزمایش‌های مولکولی (PCR) انجام می‌شود. درمان استاندارد شامل مصرف چندگانه آنتی‌بیوتیک‌ها (داپسون، ریفامپیسین و کلوفازیمین) به مدت ۶ تا ۲۴ ماه است و در صورت درمان زودهنگام، پیش‌آگهی عالی است.

نقش تغذیه در حمایت از درمان

تغذیه مناسب در طول درمان جذام به تقویت سیستم ایمنی، کاهش عوارض و تسریع بهبودی کمک می‌کند. مصرف پروتئین باکیفیت (گوشت، تخم‌مرغ، حبوبات) برای ترمیم بافت‌های تخریب‌شده و ساخت سلول‌های ایمنی ضروری است. ویتامین A (هویج، سیب‌زمینی شیرین، جگر) برای سلامت پوست و بینایی، و روی (تخمه کدو، گوشت، مغزها) برای ترمیم زخم‌ها و تقویت ایمنی بسیار مفید هستند. همچنین مصرف آنتی‌اکسیدان‌ها (ویتامین‌های C و E) به کاهش التهاب و محافظت از سلول‌های عصبی کمک می‌کند.