بیماری سل (Tuberculosis)

معرفی بیماری

بیماری سل یک عفونت مزمن و مسری است که توسط باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد می‌شود و معمولاً ریه‌ها را درگیر می‌کند. این بیماری از طریق قطرات تنفسی (سرفه، عطسه یا صحبت کردن فرد آلوده) منتقل می‌شود و یکی از قدیمی‌ترین و کشنده‌ترین بیماری‌های عفونی جهان محسوب می‌شود. سل همچنان یکی از ده علت اصلی مرگ و میر در جهان است و به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، افراد با سیستم ایمنی ضعیف و مبتلایان به HIV شیوع بالایی دارد.

علائم و عوارض

• علائم ریوی: سرفه مزمن (بیش از ۳ هفته)، خلط خونی، درد قفسه سینه، تنگی نفس
• علائم عمومی: تب و تعریق شبانه، کاهش وزن و بی‌اشتهایی، خستگی شدید، لرز
• عوارض جدی: تخریب بافت ریه (حفره‌های ریوی)، انتشار عفونت به سایر ارگان‌ها (سل خارج ریوی مانند استخوان‌ها، کلیه‌ها و سیستم عصبی)، خونریزی ریوی، مقاومت دارویی و مرگ در صورت عدم درمان

عوامل خطر و تشخیص

سابقه تماس با فرد مبتلا، زندگی در محیط‌های شلوغ و بهداشتی ضعیف، سوءتغذیه، دیابت، سیگار، مصرف الکل، بیماری‌های تضعیف‌کننده سیستم ایمنی (مانند HIV و شیمی‌درمانی) و مقاومت به آنتی‌بیوتیک‌ها از عوامل افزایش خطر سل هستند. تشخیص با استفاده از آزمایش خلط، عکس‌برداری از قفسه سینه، تست پوستی توبرکولین و روش‌های مولکولی (PCR) انجام می‌شود.

نقش تغذیه در پیشگیری و بهبودی

تغذیه مناسب نقش حیاتی در پیشگیری و بهبودی سل دارد. مصرف کافی پروتئین باکیفیت (گوشت، تخم‌مرغ، لبنیات، حبوبات) برای ترمیم بافت‌های تخریب‌شده و تقویت سیستم ایمنی ضروری است. همچنین ویتامین D (ماهی‌های چرب، نور خورشید)، روی (گوشت، تخمه کدو، مغزها) و سلنیوم (مغز برزیلی، ماهی تن) به مبارزه با عفونت و کاهش التهاب کمک می‌کنند. رژیم غذایی پرکالری و سرشار از ویتامین‌های C و A (میوه‌ها و سبزیجات رنگی) نیز در بهبود سریع‌تر و کاهش عوارض مؤثر است.