حساسیت به مواد غذایی

معرفی بیماری

حساسیت به مواد غذایی یا آلرژی غذایی، یک واکنش غیرطبیعی و بیش‌ازحد سیستم ایمنی بدن به پروتئین‌های موجود در برخی مواد غذایی است. این واکنش می‌تواند از خفیف (کهیر، خارش، آبریزش بینی) تا شدید (شوک آنافیلاکتیک که یک وضعیت تهدیدکننده حیات است) متغیر باشد. شایع‌ترین مواد غذایی آلرژی‌زا شامل شیر گاو، تخم‌مرغ، بادام زمینی، مغزهای درختی (گردو، بادام، پسته، فندق)، سویا، گندم، ماهی و غذاهای دریایی (میگو، خرچنگ) هستند. علائم آلرژی غذایی می‌تواند پوستی (کهیر، خارش، اگزما)، گوارشی (تهوع، استفراغ، اسهال، درد شکم)، تنفسی (آبریزش بینی، عطسه، تنگی نفس، خس‌خس سینه) و قلبی-عروقی (افت فشار خون، تپش قلب، شوک آنافیلاکتیک) باشد. تشخیص آلرژی غذایی با آزمایش خون (IgE اختصاصی)، تست پوستی و رژیم حذفی انجام می‌شود. درمان اصلی، پرهیز کامل از ماده غذایی آلرژی‌زا است و در موارد آنافیلاکسی، استفاده فوری از اپی‌نفرین ضروری است.

علائم و عوامل خطر

• علائم پوستی: کهیر (لکه‌های قرمز، خارش‌دار و برجسته)، خارش و قرمزی پوست، تشدید اگزما
• علائم گوارشی: تهوع، استفراغ، اسهال، درد و گرفتگی شکم، نفخ
• علائم تنفسی: آبریزش بینی، عطسه، گرفتگی بینی، تنگی نفس، خس‌خس سینه (ویزینگ)، سرفه
• علائم شدید (آنافیلاکسی): افت فشار خون، تپش قلب، سرگیجه، اختلال هوشیاری، تنگی شدید تنفس، تورم صورت و گردن، کهیر منتشر، نیاز فوری به تزریق اپی‌نفرین
• عوامل خطر: سابقه خانوادگی آلرژی، آسم، اگزما، سن کم (آلرژی غذایی در کودکان شایع‌تر است)، سایر آلرژی‌ها

نقش تغذیه در مدیریت حساسیت غذایی

تنها درمان مؤثر برای آلرژی غذایی، پرهیز کامل از ماده غذایی آلرژی‌زا است. برای این کار، خواندن برچسب مواد غذایی و آگاهی از نام‌های جایگزین مواد آلرژی‌زا (مانند کازیین، آب پنیر، آلبومین، لسیتین سویا) ضروری است. برای افرادی که به شیر حساسیت دارند، جایگزین‌های شیر گیاهی (شیر سویا، شیر بادام، شیر برنج، شیر جو دوسر) و پنیرهای گیاهی مناسب هستند. برای افرادی که به تخم‌مرغ حساسیت دارند، می‌توانند از جایگزین‌های تخم‌مرغ (مخلوط بذر کتان و آب، سس سیب، پوره موز، ماست) در پخت و پز استفاده کنند. برای افرادی که به گندم (گلوتن) حساسیت دارند، غلات بدون گلوتن (برنج، ذرت، کینوآ، گندم سیاه، ارزن، آمارانت) مناسب هستند. مشاوره با متخصص تغذیه برای طراحی یک رژیم غذایی متعادل و پیشگیری از کمبودهای تغذیه‌ای بسیار ضروری است.

مواد غذایی جایگزین

• جایگزین شیر: شیر سویا، شیر بادام، شیر برنج، شیر جو دوسر، شیر نارگیل (غنی‌شده با کلسیم و ویتامین D)
• جایگزین تخم‌مرغ (در پخت و پز): مخلوط ۱ قاشق بذر کتان آسیاب شده + ۳ قاشق آب (معادل ۱ تخم‌مرغ)، سس سیب، پوره موز، ماست
• جایگزین گندم (بدون گلوتن): برنج، ذرت، کینوآ، گندم سیاه، ارزن، آمارانت، آردهای بدون گلوتن (آرد برنج، آرد ذرت، آرد کینوآ)
• جایگزین بادام زمینی (مغزها): کره بادام، کره کنجد (اردی)، کره گردو (با احتیاط در صورت حساسیت به مغزهای درختی)