سیروز کبدی

معرفی بیماری

سیروز کبدی مرحله انتهایی و پیشرفته بسیاری از بیماری‌های مزمن کبدی است که با تخریب گسترده سلول‌های کبدی و جایگزینی آن‌ها با بافت فیبروز (بافت اسکار) مشخص می‌شود. این بافت فیبروزی باعث اختلال در ساختار و عملکرد طبیعی کبد می‌شود و جریان خون را در کبد مختل می‌کند. سیروز می‌تواند ناشی از الکلیسم مزمن، هپاتیت مزمن (B، C)، کبد چرب غیرالکلی، بیماری‌های خودایمنی، بیماری‌های متابولیک (هموکروماتوز، بیماری ویلسون) و انسداد مجاری صفراوی باشد. علائم سیروز معمولاً در مراحل اولیه خفیف یا بدون علامت است، اما با پیشرفت بیماری، علائمی مانند خستگی، کاهش وزن، زردی (یرقان)، خارش پوست، تورم پاها (ادم)، تجمع مایع در شکم (آسیت)، خونریزی گوارشی (به‌دلیل واریس مری)، اختلالات عصبی (انسفالوپاتی کبدی) و افزایش خطر سرطان کبد (HCC) بروز می‌کند.

علائم و عوامل خطر

• علائم اولیه: خستگی و ضعف مزمن، کاهش اشتها و وزن، تهوع، درد خفیف در سمت راست بالای شکم
• علائم پیشرفته: زردی پوست و چشم‌ها (یرقان)، خارش شدید پوست، تورم پاها و مچ پا (ادم)، تجمع مایع در شکم (آسیت)، خونریزی گوارشی (استفراغ خونی یا مدفوع تیره به‌دلیل واریس مری)، اختلالات عصبی و روانی (گیجی، فراموشی، اختلال خواب – انسفالوپاتی کبدی)
• عوامل خطر: مصرف مزمن الکل، هپاتیت مزمن B و C، کبد چرب غیرالکلی، بیماری‌های خودایمنی کبد، بیماری‌های متابولیک ارثی، انسداد مجاری صفراوی، چاقی، دیابت

نقش تغذیه در مدیریت سیروز

تغذیه در سیروز نقش حیاتی در بهبود کیفیت زندگی، کاهش عوارض و کند کردن پیشرفت بیماری دارد. پرهیز کامل از الکل (در تمام موارد) ضروری است. رژیم غذایی باید پرکالری و پرپروتئین (برای حفظ توده عضلانی و ترمیم کبد) و کم‌چرب (برای کاهش فشار بر کبد) باشد. مصرف کربوهیدرات‌های پیچیده (غلات کامل، برنج قهوه‌ای، نان کامل) برای تأمین انرژی توصیه می‌شود. مصرف میوه‌ها و سبزیجات به‌دلیل آنتی‌اکسیدان‌ها مفید است. کاهش مصرف نمک برای کنترل احتباس مایعات و آسیت ضروری است. در صورت آسیت، مصرف مایعات نیز محدود می‌شود. مکمل‌های ویتامین‌ها و مواد معدنی (به‌ویژه ویتامین‌های A، D، E، K، روی، سلنیوم) به‌دلیل سوءجذب و اختلال در متابولیسم اغلب نیاز است.

مواد غذایی مفید و مضر

• مفید: غلات کامل (برنج قهوه‌ای، جو، نان کامل)، میوه‌ها و سبزیجات تازه (به‌ویژه سبزیجات برگ سبز)، پروتئین‌های کم‌چرب (مرغ، ماهی، تخم‌مرغ، حبوبات، لبنیات کم‌چرب)، روغن زیتون (به‌مقدار کم)، زردچوبه، خارمریم (سیلیمارین)، کاسنی، کنگر فرنگی
• مضر: الکل (ممنوع)، غذاهای پرچرب (سرخ‌شده، چربی‌های اشباع و ترانس)، نمک زیاد، قندهای ساده و نوشیدنی‌های شیرین، غذاهای فرآوری‌شده، پروتئین زیاد در صورت انسفالوپاتی کبدی (با مشورت پزشک)
• مواد مغذی ضروری: ویتامین A، D، E، K، روی، سلنیوم، پروتئین باکیفیت (در صورت عدم وجود انسفالوپاتی)