بیماری کرون (Crohn)

معرفی بیماری

بیماری کرون یک بیماری التهابی مزمن و خودایمنی دستگاه گوارش است که می‌تواند هر بخشی از دستگاه گوارش (از دهان تا مقعد) را درگیر کند، اما شایع‌ترین محل درگیری، انتهای روده کوچک (ایلئوم) و ابتدای روده بزرگ (کولون) است. در بیماری کرون، التهاب به‌صورت ناپیوسته (با نواحی سالم بین نواحی ملتهب) و از تمام لایه‌های دیواره روده عبور می‌کند و می‌تواند باعث ایجاد زخم‌های عمیق، فیستول (اتصال غیرطبیعی بین دو بخش روده یا بین روده و سایر اعضا) و تنگی روده شود. علائم شامل درد شکم، اسهال مزمن (گاهی خونی)، کاهش وزن، تب، خستگی، کم‌خونی و سوءجذب مواد مغذی است. علت دقیق کرون ناشناخته است، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی، ایمنی، میکروبیوم روده و محیطی در آن نقش دارند.

علائم و عوامل خطر

• علائم: درد و گرفتگی شکم (به‌ویژه در سمت راست پایین شکم)، اسهال مزمن (گاهی با خون، مخاط یا چربی)، کاهش وزن، تب خفیف تا متوسط، خستگی شدید، کم‌خونی (به‌دلیل خونریزی یا سوءجذب آهن)، بی‌اشتهایی، زخم‌های دهان، فیستول و آبسه در موارد پیشرفته
• عوامل خطر: سابقه خانوادگی (ژنتیک)، سن (معمولاً ۱۵-۳۵ سال)، مصرف سیگار، رژیم غذایی پرچرب و پر قند، عفونت‌های باکتریایی (نقش احتمالی)، بیماری‌های خودایمنی همراه (آرتریت، بیماری‌های پوستی)

نقش تغذیه در مدیریت بیماری

تغذیه نقش کلیدی در مدیریت علائم و کاهش التهاب در بیماری کرون دارد. در دوره‌های حاد، رژیم غذایی کم‌فیبر (برای کاهش تحریک روده) و در دوره‌های بهبودی، رژیم غذایی مغذی با فیبر کافی توصیه می‌شود. پرهیز از غذاهای محرک (لبنیات در افراد حساس، غذاهای پرچرب، غذاهای پر فیبر در دوره حاد، قندهای ساده) ضروری است. اسیدهای چرب امگا-۳ (ماهی‌های چرب، گردو، بذر کتان) به کاهش التهاب کمک می‌کنند. پروبیوتیک‌ها (ماست، کفیر) به تعادل فلور روده کمک می‌کنند. ویتامین D و کلسیم برای جبران سوءجذب و پیشگیری از پوکی استخوان ضروری هستند. آهن، روی، منیزیم و ویتامین B12 اغلب به‌دلیل سوءجذب و اسهال نیاز به مکمل دارند.

مواد غذایی مفید و مضر

• مفید: ماهی سالمون، گردو، بذر کتان (امگا-۳)، برنج سفید، موز، سیب پخته، مرغ کبابی، تخم‌مرغ، ماست پروبیوتیک، کفیر
• مضر: لبنیات (در صورت عدم تحمل لاکتوز)، غذاهای پرچرب و سرخ‌شده، غذاهای پر فیبر (در دوره حاد مانند سبوس، ذرت، دانه‌ها)، قندهای ساده، غذاهای تند، الکل، کافئین، نوشیدنی‌های گازدار
• مواد مغذی ضروری: ویتامین D، کلسیم، آهن، روی، ویتامین B12، اسیدفولیک (به‌دلیل سوءجذب)